Эвалюцыя расійскага ўмяшання ў выбары (2016–2024)
У 2016 годзе аперацыя па ўмяшанні ў выбары абапіралася на армію ананімных тролей, якія працавалі ў непрыкметным будынку ў Санкт-Пецярбурзе. Да 2024 года Крэмль адаптаваўся: замест стварэння фэйкавых амерыканцаў пачаў плаціць сапраўдным.
Агенцтва інтэрнэт-даследаванняў: мадэль 2016 года
Агенцтва інтэрнэт-даследаванняў (IRA), якое базіравалася ў Санкт-Пецярбурзе, стала цэнтральным элементам расійскага ўмяшання ў выбары 2016 года. Паводле абвінаваўчага заключэння спецпракурора Роберта Мюлера ад лютага 2018 года, арганізацыя наймала сотні людзей, якія стваралі тысячы фэйкавых амерыканскіх персон у Facebook, Twitter, Instagram і YouTube.
Аперацыя была маштабнай. Паводле Міністэрства юстыцыі ЗША, з студзеня 2016 па чэрвень 2018 года агульны бюджэт праекта «Лахта» — парасонавай аперацыі, якая ўключала IRA — склаў каля 35 мільёнаў долараў. Да кастрычніка 2016 года, за некалькі тыдняў да выбараў, аддзел, які працаваў па ЗША, налічваў больш за 80 супрацоўнікаў з месячным бюджэтам у 1,25 мільёна долараў, паводле EUvsDisinfo.
Ахоп быў велізарным. Facebook паведаміў Кангрэсу, што кантэнт IRA праз арганічныя публікацыі дасягнуў 126 мільёнаў карыстальнікаў, а платная рэклама — 11,4 мільёна. Камітэт Сената па разведцы пазней зафіксаваў больш за 263 мільёны «узаемадзеянняў» з кантэнтам IRA.
IRA не абмяжоўвалася публікацыямі анлайн. Паводле абвінавачання Мюлера, агенцтва арганізавала 129 рэальных мерапрыемстваў, якія прыцягнулі ўвагу амаль 340 000 карыстальнікаў Facebook. У адным выпадку аператыўнікі IRA арганізавалі і пра-трампаўскі мітынг, і антытрампаўскі пратэст у Нью-Ёрку ў адзін і той жа дзень.
У лютым 2023 года Яўгеній Прыгожын публічна прызнаў, што заснаваў Агенцтва інтэрнэт-даследаванняў, заявіўшы: «Я ніколі не быў проста фінансістам Агенцтва інтэрнэт-даследаванняў. Я яго стварыў, я ім доўгі час кіраваў».
Паварот Tenet Media: мадэль 2024 года
Да 2024 года падыход Расіі фундаментальна змяніўся. Замест стварэння фэйкавых амерыканцаў Крэмль пачаў плаціць рэальным амерыканскім інфлюенсерам праз пасярэднікаў.
4 верасня 2024 года Міністэрства юстыцыі ЗША абнародавала абвінаваўчае заключэнне, прад’явіўшы абвінавачванні двум супрацоўнікам RT — Канстанціну Калашнікаву (31 год) і Алене Афанасьевай (27 гадоў) — у змове з мэтай адмывання грошай і парушэння Закона аб рэгістрацыі замежных агентаў. Паводле Мін’юста, яны перавялі амаль 10 мільёнаў долараў Tenet Media — кампаніі з Тэнэсі, якая працавала з шасцю правымі інфлюенсерамі з агульнай аўдыторыяй больш за 7 мільёнаў падпісчыкаў на YouTube і 7 мільёнаў падпісчыкаў у X.
Выплаты былі істотнымі. Паводле абвінавачання, адзін інфлюенсер атрымаў кантракт на 400 000 долараў у месяц плюс падпісны бонус 100 000 долараў за чатыры відэа на тыдзень. З кастрычніка 2023 па жнівень 2024 года RT адправіў пераводы на агульную суму каля 9,7 мільёна долараў — амаль 90% усіх банкаўскіх паступленняў Tenet Media.
Грошы адмываліся праз падстаўныя кампаніі ў Турцыі, ААЭ і Маўрыкіі. Прызначэнне плацяжоў маскіравалася пад пакупку электронікі — адзін пераказ на 318 800 долараў з Турцыі быў пазначаны як «BUYING GOODS-INV.013-IPHONE 15 PRO MAX 512GB».
Інфлюенсеры — уключаючы Ціма Пула, Дэйва Рубіна і Бені Джонсана — заявілі, што не ведалі пра расійскае фінансаванне і лічаць сябе ахвярамі схемы. Заснавальнікі Tenet, Лорэн Чэн і Ліам Донаван, верагодна, ведалі сапраўдную крыніцу. Паводле абвінавачання, іх асабістая перапіска ў маі 2021 года змяшчала: «Так мы выстаўляем рахункі рускім ад карпарацыі, так?»
Амаль 2000 відэа кампаніі на YouTube набралі больш за 16 мільёнаў праглядаў, перш чым YouTube выдаліў канал пасля абвінавачання. Tenet Media спыніла працу 5 верасня 2024 года.
Чаму адбыўся зрух?
Эвалюцыя адлюстроўвае адаптацыю да зменлівага асяроддзя. Пасля 2016 года сацыяльныя платформы ўкаранілі ахоўныя меры, якія ўскладнілі працу з фэйкавымі акаўнтамі, адсочванымі да Расіі. Як адзначае даследаванне CNA, Расія ўсё больш актыўна «пачала прыцягваць рэальных людзей у мэтавых або іншых краінах для свядомага або несвядомага распаўсюджвання расійскіх наратываў».
Галоўны рэдактар RT Маргарыта Сіманьян адкрыта прызнала гэты зрух пасля абвінавачання: «У гэтых краінах, уключаючы Злучаныя Штаты, мы пачалі працаваць пад прыкрыццём. Мы арганізавалі шэраг партызанскіх праектаў». Яна заявіла, без доказаў, што гэтыя праекты атрымалі «амаль 14 мільярдаў праглядаў».
Патэрн
Справа Tenet Media дэманструе фундаментальны зрух у расійскай тактыцы ўплыву: ад аб’ёму да дакладнасці, ад фэйкавых персон да рэальных галасоў, ад прамога кантролю да тайнага фінансавання. Мэта засталася ранейшай — як указаў Мін’юст, кантэнт быў «часта ўзгоднены з інтарэсамі расійскага ўрада ў ўзмацненні ўнутраных рознагалоссяў у ЗША» — але метад эвалюцыянаваў.
Крыніцы:
- U.S. Department of Justice. Two RT Employees Indicted For Covertly Funding And Directing U.S. Company. September 4, 2024.
- NPR. How Russia covertly hired U.S. influencers to create videos. September 5, 2024.
- Senate Select Committee on Intelligence. Bipartisan Report on Russia’s Use of Social Media.
- EUvsDisinfo. The St. Petersburg Troll Factory Targets Elections.
- CNA. The Evolution of Russian Election Disinformation. October 2020.
- Al Jazeera. ‘Guerrilla projects’: Russia revels in US allegations of media warfare. September 12, 2024.
- CNN. DOJ alleges Russia funded US company linked to Tim Pool and Benny Johnson. September 4, 2024.
- PBS NewsHour. Well-known right-wing influencers duped to work for covert Russian operation. September 5, 2024.
