Ключавыя высновы даследавання / TL;DR
Верасень 2025 года стаў адным з самых напружаных месяцаў у інфармацыйным супрацьстаянні: інцыдэнт з расійскімі дронамі на тэрыторыі Польшчы і Беларусі напярэдадні вучэнняў “Захад-2025” справакаваў рэзкі ўсплёск антыпольскай прапаганды ў беларускіх дзяржмедыя.
Ключавыя лічбы:
497 відэа (30% усяго кантэнту) прысвечаны тром суседнім краінам ЕС
Польшча дамінуе з 56.3% згадак і 54000000 праглядаў
Кожнае пятае відэа (21.5%) змяшчае высокую рызыку дэзінфармацыі.
Польшча – галоўная мішэнь: сярэдняя рызыка дэзінфармацыі 4.5/10 (самы высокі паказчык)
Асноўная зброя дзяржаўнай прапаганды: эмацыйная маніпуляцыя, ілжывыя факты і дэгуманізацыя насельніцтва суседніх краін.
Метадалогія
Аналіз праведзены на аснове метададзеных і фрагментаў YouTube-відэа беларускіх дзяржаўных медыяў. Выкарыстаны метады аўтаматычнага аналізу танальнасці, вылучэнні тэматычных рамак і часовага аналізу. Праведзены аналіз дэзінфармацыйных наратываў і падрыхтаваны гіпотэзы для будучых класічных фактчэкінгавых публікацыі.
Дзе былі выкарыстаныя магчымасці LLM:
- транскрыбаванне відэа ў тэкст;
- для ацэнкі дэзінфармацыйных рызык;
- фактчэкінгу.
Для кожнай краіны падрыхтаваны зводныя графікі і рэпрэзентатыўныя цытаты.
Агульны агляд
Перыяд аналізу: 01.09.2025 – 30.09.2025
Топ каналы: CTVBY, СБТВ, Тэлеканал ОНТ
Топ каналы: CTVBY, СБТВ, Тэлеканал ОНТ
Топ каналы: CTVBY, СБТВ, Тэлеканал ОНТ
Дынаміка згадак па тыднях
Інфармацыйная кампанія супраць Польшчы мела мэтанакіраваны і каардынаваны характар. Рэзкі рост згадак з пачатку месяца (з ~35 да 90+ відэа на 3-м тыдні) карэлюе з ваенна-палітычнымі падзеямі. Пасля дасягнення піка інтэнсіўнасць знізілася ў 10 разоў (да ~8 відэа на 4-м тыдні), што паказвае на рэактыўную прыроду прапаганды – рэакцыю на канкрэтныя падзеі, а не пастаянную стратэгію. Літва і Латвія заставаліся другараднымі мэтамі з адносна стабільным нізкім узроўнем згадак.
Размеркаванне па каналах і краінах
Антыеўрапейская прапаганда канцэнтруецца ў руках вузкага кола дзяржмедыя. Топ-3 каналы (CTVBY, СБТВ, Тэлеканал АНТ) вырабляюць пераважную большасць кантэнту. Гэта сведчыць аб цэнтралізаваным кіраванні інфармацыйным парадкам дня і каардынацыі паміж дзяржаўнымі СМІ. Размеркаванне актыўнасці паказвае на выразную іерархію: вядучыя каналы фармуюць наратывы, астатнія іх транслююць.
Польшча – абсалютны прыярытэт беларускай дзяржпрапаганды (56.3% усіх згадак), што тлумачыцца яе роляй як найбуйнейшага суседа ў ЕС і ключавога саюзніка Украіны. Літва (38.4%) – другая па важнасці мэта, што звязана з яе актыўнай падтрымкай беларускай апазіцыі. Латвія (5.2%) застаецца на перыферыі інфармацыйнай вайны, згадваючыся пераважна ў кантэксце агульных антыбалтыйскіх наратываў. Такое размеркаванне адлюстроўвае прагматычны падыход рэжыму: атакаваць найперш краіны з найбольшым геапалітычным уплывам на рэгіён.
Вытворчасць прапагандысцкага кантэнту падпарадкоўваецца стандартнаму рабочаму графіку з пікамі ў сераду-чацвер (~100 відэа) і зніжэннем актыўнасці ў выходныя (~48-50 відэа). Гэта пацвярджае індустрыяльны характар дэзінфармацыйнай машыны: кантэнт ствараецца прафесійнымі камандамі ў рамках працоўнага тыдня. Адносна высокая актыўнасць нават у выходныя паказвае на бесперапыннасць інфармацыйнай кампаніі і гатоўнасць аператыўна рэагаваць на падзеі.
LLM-аналіз дэзінфармацыі
Прааналізавана 497 відэа з выкарыстаннем gpt-4o-mini
Выяўлена 107 відэа з высокай рызыкай дэзінфармацыі (21.5% ад прааналізаваных).
Вынікі ІІ-аналізу
Асноўныя тэхнікі:
- Эмацыйная маніпуляцыя (дамінуе)
- Ілжывыя факты
- Дэгуманізацыя
- Канспіралагічныя тэорыі
СБТВ і БелТА – лідэры па выкарыстанні маніпулятыўных тэхнік, асабліва ілжывых фактаў (4.3-4.6) і эмацыйнай маніпуляцыі (3.7-4.3). Усе аналізаваныя каналы прымяняюць увесь спектр тэхнік дэзінфармацыі, але з рознай інтэнсіўнасцю. Тэлеканал ОНТ дэманструе больш “мяккі” падыход (1.1-1.9), магчыма, імкнучыся захаваць імідж больш “аб’ектыўнай” крыніцы. Канспіралагічныя тэорыі выкарыстоўваюцца ўмерана (0.4-2.2), што можа паказваць на імкненне захаваць бачнасць легітымнасці кантэнту.
Беларускія дзяржмедыя прымяняюць гібрыдную стратэгію дэзінфармацыі: трэць кантэнту (38.8%) застаецца адносна нейтральнай (нізкая рызыка), ствараючы фасад аб’ектыўнасці. Аднак больш за 60% матэрыялаў нясуць сярэднюю або высокую рызыку маніпуляцыі, прычым кожнае пятае відэа (22.6%) з’яўляецца адкрытай прапагандай. Такое размеркаванне дазваляе дзяржмедыя балансаваць паміж падтрыманнем аўдыторыі і выкананнем ідэалагічных задач рэжыму.
Польшча – галоўная мэта агрэсіўнай дэзінфармацыі (рызыка ~4.5/10), што значна вышэй, чым у Літвы і Латвіі (~3.1-3.2). Гэта пацвярджае іерархію ворагаў у беларускай дзяржпрапагандзе: Польшча ўспрымаецца як найбольш небяспечны сапернік, які патрабуе інтэнсіўнай інфармацыйнай апрацоўкі. Адносна нізкі разрыў паміж краінамі Балтыі паказвае на тое, што яны разглядаюцца ў кантэксце адзінай “варожай Балтыі”, без істотнай дыферэнцыяцыі ў падыходах.
Усе вядучыя каналы дэманструюць супастаўную сярэднюю рызыку (4-5/10), што паказвае на адзіную рэдакцыйную палітыку і каардынацыю паміж дзяржаўнымі СМІ. Адсутнасць значных адрозненняў паміж каналамі пацвярджае цэнтралізаванае кіраванне інфармацыйным парадкам дня з боку ўладаў. Нават каналы з рэпутацыяй “больш аб’ектыўных” (Тэлеканал АНТ) не выбіваюцца з агульнай карціны, што сведчыць аб татальным кантролі над медыяпрасторай.
ІІ-аналіз выявіў, што 21,5% кантэнту змяшчае прыкметы дэзінфармацыі. Пераважаюць эмацыйная маніпуляцыя (дамінуе ва ўсіх матэрыялах), ілжывыя факты і дэгуманізацыя. Канспіралагічныя тэорыі выкарыстоўваюцца радзей, што можа ўказваць на спробу надаць матэрыялам бачнасць факталагічнасці.
Топ відэа з высокай рызыкай
| Назва | Канал | Краіна | Агульная рызыка | Ілжывыя факты | Эмоц. маніпуляцыя | Прыярытэт |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Прыбалтыка прададзена! Зямля і людзі сталі закладнікамі | СБТВ | Літва | 9.0 | 8.0 | 9.0 | высокі |
| Дзяцей збівалі за беларускую мову! | Польскія кан… | CTVBY | Польшча | 9.0 | 8.0 | 9.0 | высокі |
| Уцекачы ў Еўропе абдзіраюць інвалідаў да ніткі! #еўра… | CTVBY | Польшча | 9.0 | 8.0 | 9.0 | высокі |
| 🔴Хлусня і правакацыі Польшчы! Як зняславілася СПА НАТ… | СБТВ | Літва | 8.0 | 8.0 | 7.0 | высокі |
| Мёртвы бежанец ля межаў Літвы! #палітыка #уцекачы… | CTVBY | Літва | 8.0 | 8.0 | 7.0 | высокі |
| Ну тупыя! Хто марыць аб страшнай літоўскай рэальна… | СБТВ | Літва | 8.0 | 0.0 | 8.0 | высокі |
| “Разумеюць толькі дубіну!” // Каму патрэбна Беларусь у… | Інфармацыйнае агенцтва | Літва | 8.0 | 0.0 | 8.0 | высокі |
| Назва «Белая Русь» не была навязанай! #беларус… | CTVBY | Літва | 8.0 | 8.0 | 6.0 | высокі |
| Па вас прыляціць! Да чаго давядуць свае народы ачуме… | СБТВ | Літва | 8.0 | 8.0 | 7.0 | высокі |
| Завозяць наркотыкі, узрыўчаткі. Захад вядзе гібрыд… | СБТВ | Літва | 8.0 | 8.0 | 7.0 | высокі |
Банк сцвярджэнняў для фактчэкінгу
Сістэматызацыя спрэчных сцвярджэнняў стварае аснову для далейшай верыфікацыі і процідзеяння дэзінфармацыі.
Выяўлена 20 сцвярджэнняў, якія патрабуюць прыярытэтнай праверкі
| № | Назва відэа | Сцвярджэнне | Канал | Краіна | Рызыка | Прыярытэт | Статус |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Прыбалтыка прададзена! Зямля і лю… | Прыбалтыка прададзена | СБТВ | Літва | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 2 | Прыбалтыка прададзена! Зямля і лю… | Зямля і людзі сталі закладнікамі | СБТВ | Літва | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 3 | Дзяцей збівалі за беларускую мову. | Польшча прыгнятала Беларусь | CTVBY | Польшча | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 4 | Дзяцей збівалі за беларускую мову. | Дзяцей збівалі за беларускую мову | CTVBY | Польшча | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 5 | Дзяцей збівалі за беларускую мову. | Польскія канцлагеры | CTVBY | Польшча | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 6 | Уцекачы ў Еўропе абдзіраюць інва… | бежанцы абдзіраюць інвалідаў | CTVBY | Польшча | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 7 | Уцекачы ў Еўропе абдзіраюць інва… | бежанцы атрымліваюць дапаможнікі | CTVBY | Польшча | 9.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 8 | 🔴Хлусня і правакацыі Польшчы! Як… | Хлусня і правакацыі Польшчы | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 9 | 🔴Хлусня і правакацыі Польшчы! Як… | Як зняславілася СПА НАТА | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 10 | 🔴Хлусня і правакацыі Польшчы! Як… | Забіты паплечнік Трампа | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 11 | 🔴Хлусня і правакацыі Польшчы! Як… | Еўропа апускаецца ў пекла | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 12 | Мёртвы бежанец ля межаў Літвы… | знойдзены мёртвы бежанец ля межаў Літвы | CTVBY | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 13 | Ну тупыя! Хто марыць аб страшны… | страшная літоўская рэальнасць | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 14 | “Разумеюць толькі дубіну!” // Да… | Літва – горад савецкі | Інфармацыйнае агенцтва БелТА | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 15 | “Разумеюць толькі дубіну!” // Да… | Разумеюць толькі дубіну | Інфармацыйнае агенцтва БелТА | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 16 | “Разумеюць толькі дубіну!” // Да… | Каму патрэбна Беларусь у агні | Інфармацыйнае агенцтва БелТА | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 17 | “Разумеюць толькі дубіну!” // Да… | Чаму вучэнняў павінна быць БОЛЬШ | Інфармацыйнае агенцтва БелТА | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 18 | Назва «Белая Русь» не была… | захоп назвы Літва | CTVBY | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 19 | Назва «Белая Русь» не была… | навязванне назвы ‘Белая Русь’ | CTVBY | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
| 20 | Па вас прыляціць! Да чаго давёў… | улады Польшчы і Літвы даводзяць свае народы да крайнасцей | СБТВ | Літва | 8.0 | высокі | патрабуе праверкі |
Відэа з найбольшай рызыкай для суседніх краін з Беларуссю
Літва – топ эпізодаў
Паказваем да 15 запісаў з найбольшай рызыкай.
9.0
8.0
9.0
7.0
6.0
- Прыбалтыка прададзена
- Зямля і людзі сталі закладнікамі
8.0
8.0
7.0
0.0
6.0
- знойдзены мёртвы бежанец ля межаў Літвы
8.0
8.0
7.0
6.0
5.0
- Хлусня і правакацыі Польшчы
- Як зняславілася СПА НАТА
- Забіты паплечнік Трампа
- Еўропа апускаецца ў пекла
8.0
8.0
7.0
0.0
6.0
- улады Польшчы і Літвы даводзяць свае народы да крайнасцей
8.0
8.0
7.0
6.0
5.0
- Завозяць наркотыкі
- Завозяць узрыўчаткі
- Захад вядзе гібрыдную вайну супраць Усходу
8.0
0.0
8.0
0.0
7.0
- Літва – горад савецкі
- Разумеюць толькі дубіну
- Каму патрэбна Беларусь у агні
- Чаму вучэнняў павінна быць БОЛЬШ
8.0
0.0
8.0
0.0
7.0
- страшная літоўская рэальнасць
8.0
8.0
6.0
7.0
5.0
- захоп назвы Літва
- навязванне назвы ‘Белая Русь’
7.0
0.0
8.0
0.0
0.0
- Чаго Еўропа хоча ад Беларусі і Расіі
7.0
5.0
6.0
0.0
4.0
- да справы датычных грамадзянін Літвы, Беларусі, Расіі і Украіны
- канфіскавалі 800 КГ псіхатропаў
7.0
5.0
7.0
0.0
3.0
- адбіраюць харчаванне на мяжы з Літвой і Латвіяй
- Латвія прыгатавала непрыемны сюрпрыз для расіян і беларусаў
7.0
5.0
7.0
4.0
3.0
- жалезны воўк у Літве
- Захад б’ецца ў істэрыцы з-за беларуска-расійскіх вучэнняў
- танцы НАТА каля мяжы
7.0
5.0
6.0
7.0
2.0
- закрыццё мяжы Літвой
- падаўжэнне вайны на Украіне
- пошук нагоды Еўропай
7.0
2.0
5.0
7.0
1.0
- Літва павялічвае ўзброеныя сілы
- НАТА не напала на Расію і Беларусь
7.0
5.0
6.0
4.0
3.0
- пытанне аб тым, навошта жадаюць ашалець Расею
- дзеянні войскаў НАТА ля меж Калінінградскай вобласці
Латвія – топ эпізодаў
Паказваем да 15 запісаў з найбольшай рызыкай.
8.0
8.0
7.0
6.0
0.0
- Смерць спорту ў Латвіі
- Еўрасаюз крадзе грошы на дзіцячыя стадыёны
7.0
5.0
6.0
0.0
4.0
- грамадзянін Латвіі будзе сядзець пажыццёва
- блогер з Латвіі ўцёк ад рэжыму і русафобіі
6.0
5.0
6.0
0.0
4.0
- Улады Латвіі забаранілі 25 прадпрыемствам наймаць мігрантаў
- 20 кампаній Латвіі пад ударам з-за забароны на мігрантаў
6.0
5.0
6.0
0.0
0.0
- Латвія плануе перавыканаць прызыў у войска да 2028 года
- Заклікаць будуць жанчын
- Мужчыны ў Латвіі адмаўляюцца служыць
6.0
5.0
4.0
0.0
0.0
- Латвія працягвае адчуваць цяжкія праблемы ў ахове здароўя
- Медыцына Польшчы пагражае жыццю грамадзян
6.0
5.0
6.0
0.0
0.0
- Латвіі пагражае галодная зіма
высокі6.0
5.0
7.0
0.0
0.0
- Латвію чакае галодная зіма
- фермеры б’юць трывогу
6.0
5.0
4.0
0.0
0.0
- правал у сельскай гаспадарцы Латвіі
- каля трэці пасяўных плошчаў застаюцца непрыбранымі
6.0
2.0
3.0
0.0
4.0
- Латвія палюе на мігрантаў
- аблавы ў Рызе
6.0
5.0
4.0
2.0
1.0
- кампаніі, якія валодаюць лясамі ў Латвіі, з’яўляюцца таксама трымальнікамі …
- Швецыя прадае латвійскія лясы
5.0
0.0
5.0
0.0
0.0
- ўспышка афрыканскай чумы свіней у Латвіі
2.0
0.0
0.0
0.0
0.0
- ўспышка афрыканскай чумы свіней на буйной свінаферме ў Латвіі
2.0
0.0
0.0
0.0
0.0
- Латвія плануе прызываць жанчын у войска
2.0
0.0
0.0
0.0
0.0
- Польшча закрыла мяжу з Беларуссю
- вучэнні ЗАХАД-2025
2.0
0.0
0.0
0.0
0.0
- Латвія блакуе турпаток з Беларусі
Польшча – топ эпізодаў
Паказваем да 15 запісаў з найбольшай рызыкай.
высокі9.0
8.0
9.0
0.0
7.0
- бежанцы абдзіраюць інвалідаў
- бежанцы атрымліваюць дапаможнікі
высокі9.0
8.0
9.0
0.0
7.0
- Польшча прыгнятала Беларусь
- Дзяцей збівалі за беларускую мову
- Польскія канцлагеры
8.0
5.0
8.0
0.0
7.0
- Польшча заражана ксенафобскімі настроямі
- Жорсткасць палякаў да мігрантаў расце
- Пад пагрозай нават дзеці
8.0
8.0
7.0
5.0
6.0
- Прадаў Радзіму за каву і шакаладкі
8.0
8.0
7.0
0.0
5.0
- Шпіён з Польшчы затрыманы ў Беларусі
8.0
7.0
8.0
0.0
6.0
- Польшча адбірае дзяцей з сем’яў
- Украінскія бежанцы ў небяспецы
- Дапаможнікаў больш не будзе
8.0
8.0
7.0
6.0
5.0
- Польскія спецслужбы хапаюць беларусаў
- абмяняюць безабаронных беларусаў
8.0
8.0
9.0
7.0
6.0
- рэжым санацыі прывёў Польшчу да катастрофы
- забарона школ у Польшчы
- канцлагер у Польшчы
- палякі сціралі беларускі народ
- Чырвоная армія спыніла гэта
8.0
0.0
8.0
0.0
7.0
- дзеянні Польшчы ахарактарызаваны як ‘дзікунскія’
8.0
8.0
7.0
0.0
0.0
- 40 тысяч вайскоўцаў Польшчы на мяжы з Беларуссю
8.0
8.0
7.0
6.0
5.0
- Польшча развівае параною
- Польшча канвертуе параною ў мільёны еўра
8.0
5.0
8.0
0.0
7.0
- Польшча ператварае сваю краіну ў дзікуноў
- Польшча нарабіла на беларускай мяжы
8.0
8.0
7.0
5.0
6.0
- Першым быў падпальшчыкам вайны ва Украіне
- Лукашэнку аб экс-прэзідэнту Польшчы
8.0
8.0
7.0
5.0
6.0
- Расея напала на Польшчу
- гэта прамая агрэсія
- аскал НАТА з польскім акцэнтам
8.0
8.0
7.0
5.0
3.0
- Польшча не прызнае рук
- Польшча хоча забраць Заходнюю Беларусь
Агульная выснова
Аналіз кантэнту беларускіх дзяржаўных медыяў у верасні 2025 года выяўляе добра адладжаную машыну інфармацыйнай вайны, якая дзейнічае па дакладных прынцыпах:
Стратэгія:
- Рэактыўнасць і прагматызм: інтэнсіўнасць кампаній наўпрост карэлюе з геапалітычнымі падзеямі (інцыдэнт з дронамі → усплёск антыпольскага кантэнту)
- Прыярытызацыя мэт: Польшча як галоўная пагроза рэжыму атрымлівае максімальную ўвагу (56% кантэнту), Літва – другасная (38%), Латвія – маргінальная (5%)
- Гібрыдны падыход: спалучэнне адносна нейтральнага кантэнту (39%) з адкрытай прапагандай (23%) для захавання бачнасці аб’ектыўнасці
Тактыка:
- Індустрыяльная вытворчасць: стабільная штодзённая вытворчасць кантэнту (~70-100 відэа/дзень) прафесійнымі камандамі
- Цэнтралізаваная каардынацыя: топ-3 каналаў кантралююць позву, выкарыстоўваючы ідэнтычныя тэхнікі дэзінфармацыі
- Арсенал маніпуляцый: перавага эмацыйнай маніпуляцыі і ілжывых фактаў пры ўмераным выкарыстанні канспіралогіі (для захавання даверу аўдыторыі)
Эфектыўнасць:
- Масавы ахоп: 71 млн праглядаў за месяц (у сярэднім 2.4 млн/дзень)
- Высокая ўцягнутасць: 2.4-2.6% engagement rate для ўсіх краін
- Крытычная маса дэзінфармацыі: кожнае пятае відэа нясе высокую рызыку маніпуляцыі
Галоўныя рызыкі:
- Сістэматычная дэгуманізацыя насельніцтва суседніх краін ЕС стварае доўгатэрміновую аснову для эскалацыі варожасці
- Нармалізацыя дэзінфармацыі: пастаянная прысутнасць маніпулятыўнага кантэнту зніжае крытычнае ўспрыманне інфармацыі ў аўдыторыі.
- Каардынацыя з расейскай прапагандай: падзеі вакол вучэнняў “Захад-2025” выкарыстоўваюцца для сінхранізацыі інфармацыйных атак
Вынік: беларускія дзяржмедыя функцыянуюць як інтэграваны інструмент гібрыднай вайны, дзе інфармацыйная агрэсія супраць суседніх краін ЕС з’яўляецца не пабочным эфектам, а мэтанакіраванай дзяржаўнай палітыкай. Высокая ступень прафесіяналізму, цэнтралізаваная каардынацыя і адаптыўнасць стратэгіі робяць гэтую сістэму сур’ёзнай пагрозай для інфармацыйнай бяспекі рэгіёна.
