Як аналіз больш за 200 000 дакументаў дапамагае выяўляць трэнды, наратывы і інфармацыйныя пагрозы.
Увядзенне: чаму ручны маніторынг больш не працуе
Беларуская медыяпрастора пасля 2020 года перажывае беспрэцэдэнтную трансфармацыю.
Незалежныя медыі вымушаны працаваць у выгнанні. Іх кантэнт прызнаны экстрэмісцкім і ўяўляе пагрозу бяспецы для спажывання беларускай інтэрнэт-аўдыторыяй у краіне. Дзяржаўныя СМІ, праўладныя Telegram-каналы і YouTube-прапагандысты вырабляюць штодня тысячы адзінак кантэнту.
Адсачыць гэты струмень уручную немагчыма. Яшчэ складаней спрабаваць знаходзіць заканамернасці: як эвалюцыянуюць наратывы, дзе зараджаюцца новыя інфармацыйныя кампаніі, якія маніпулятыўныя тэхнікі выкарыстоўваюцца сістэмна.
Менавіта для рашэння гэтых задач працоўны калектыў FactCheck.LT распрацаваў Foresight Analysis, якая з’яўляецца AI-заснаванай сістэмай маніторынгу і аналізу медыяпрасторы, якая апрацоўвае больш за 200 000 дакументаў і дазваляе выяўляць патэрны, недаступныя пры ручным аналізе.
Маштаб выкліку
Дзяржаўная прапагандысцкая машына Беларусі працуе як адладжаны канвеер. БелТА публікуе 200-300 матэрыялаў штодня. АНТ, СТВ і «Беларусь 1» вырабляюць дзясяткі гадзін відэакантэнту. Праўладныя Telegram-каналы – “Пул Першага”, “Жоўтыя слівы” і іншыя скаардынавана распаўсюджваюць і ўзмацняюць наратывы. YouTube-прапагандысты генеруюць гадзіны маналогаў.
Дэмакратычныя медыі працуюць ва ўмовах абмежаваных рэсурсаў і рэпрэсій па доступе іх кантэнту ў Беларусі, але таксама вырабляюць значны аб’ём кантэнту.
Без аўтаматызаванага маніторынгу даследчыкі, грамадзянскія актывісты, журналісты і палітычныя акцёры губляюць крытычна важныя сігналы. Новыя наратывы запускаюцца і тэсціруюцца за тыдні да маштабнага прасоўвання. Сінхроннае з’яўленне аднолькавых тэзісаў у розных каналах паказвае на цэнтралізаванае кіраванне, але без спецыялізаваных прылад гэтую каардынацыю складана зафіксаваць. “Ахоўная” рыторыка паступова змяняецца “пагражальнай”, інфармацыйныя кампаніі прывязваюцца да палітычных падзей – і ўсё гэта выслізгвае ад увагі пры ручным аналізе.
Што такое Foresight Analysis
Foresight Analysis – Гэта сістэма, якая аб’ядноўвае метадалогіі з вобласці вылічальнай сацыялогіі, OSINT і машыннага навучання ў адзіную RAG-сістэму, адаптаваную пад спецыфіку рэгіёну.
Ключавая перавага сістэмы з’яўляецца не проста аб’ём апрацоўваных дадзеных, а экспертыза каманды ў інтэрпрэтацыі вынікаў. Алгарытмы машыннага навучання выяўляюць патэрны, але менавіта разуменне палітычнага кантэксту, веданне акцёраў і шматгадовы досвед маніторынгу дазваляюць ператвараць дадзеныя ў практычныя высновы.
На студзень 2026 года сістэма працуе з корпусам больш за 200 000 дакументаў за перыяд 2025-2026 гадоў, якія ахопліваюць дзяржаўныя СМІ, дэмакратычныя медыя, Telegram-каналы абодвух лагераў, транскрыпты YouTube-відэа, TikTok дадзеныя і экспертныя матэрыялы. Корпус тэкстаў увесь час папаўняецца і курыруецца ўручную для забеспячэння якасці дадзеных.
Збор дадзеных з адкрытых крыніц стаў магчымы дзякуючы партнёрству з Oxylabs у рамках праграмы Project 4β, якая прадаставіла інфраструктуру для этычнага і маштабуецца збору публічнай інфармацыі.
Аналітычныя магчымасці
Foresight Analysis уключае набор спецыялізаваных аналітычных модуляў, кожны з якіх адказвае на пэўныя даследчыя пытанні. Модулі распрацаваны на аснове прызнаных метадалагічных фрэймворкаў і адаптаваны пад спецыфіку беларускага кантэксту.
Аналіз еўрапейскага выбару адсочвае эвалюцыю стаўлення да Еўрапейскага Саюза ў беларускім дыскурсе, працуючы з праеўрапейскімі, еўраскептычнымі, прагматычнымі і “ўсходнімі” фрэймамі. Сістэма фіксуе дынаміку змены дамінуючых наратываў у прывязцы да палітычных падзей.
Аналіз нацыянальнай ідэнтычнасці даследуе, як канструюецца беларуская ідэнтычнасць у розных медыя, адсочваючы канкуруючыя наратывы: ад суверэннай нацыі да «славянскага братэрства» і савецкай спадчыны.
Індэкс далікатнасці ацэньвае ўстойлівасць беларускай дзяржаўнасці па пяці вымярэннях на аснове адаптаванай метадалогіі Fund for Peace, аналізуючы палітычную легітымнасць, эканамічную ўстойлівасць, сацыяльную згуртаванасць, бяспеку і знешні ўплыў.
Аналіз ядзернага наратыва стаў асабліва актуальны пасля размяшчэння тактычнай ядзернай зброі і анонсу комплексу «Арэшнік». Модуль адсочвае дынаміку і фрэйміраванне ядзернай тэматыкі – абарончае, пагрозлівае або прэстыжнае.
Аналіз дыскурсу аб дэзінфармацыі фіксуе, як выкарыстоўваюцца тэрміны “фэйк”, “дэзінфармацыя”, FIMI і DIMI, хто каго абвінавачвае і як эвалюцыянуе “інфармацыйная вайна” як канцэпт.
Аналіз таксічнасці дыскурсу вымярае ўзровень агрэсіўнай рыторыкі, яе распаўсюджванне на сумежныя тэмы і маркеры дэгуманізацыі апанентаў.
“Аналіз 6,125 публікацый за Q4 2025 паказаў, што таксічнасць дыскурсу праўладных крыніц (0.63) у 9 разоў перавышае паказчыкі незалежных медыяў (0.07). Асноўныя стратэгіі: крыміналізацыя апанентаў (29%) і канструяванне пагроз (24%).”
“Найбольш частыя маркеры таксічнага дыскурсу: “змагар” (539 згадак), “экстрэміст” (383), “тэрарыст” (207). Гэта паказвае на сістэматычную кампанію па крыміналізацыі іншадумства.”
“Трывожны сігнал: 11% публікацый незалежных медыяў змяшчаюць таксічную лексіку, запазычаную з праўладнага дыскурсу — эфект “заражэння” інфармацыйнай прасторы.
Сістэма таксама ўключае модулі сцэнарнага аналізу, адсочвання прагрэсу па стратэгічных мэтах дэмакратычнага руху, параўнальнага аналізу паміж сегментамі медыя і ўзважанага аналізу інтэнсіўнасці наратываў.
Ранняе папярэджанне
Акрамя рэгулярнага аналізу, сістэма ўключае механізм ранняга выяўлення якія фармуюцца трэндаў – дэтэктар слабых сігналаў. Гэта дазваляе фіксаваць новыя тэмы, змены ў танальнасці існуючых наратываў, анамальныя патэрны і індыкатары магчымых палітычных зменаў да таго, як яны стануць відавочныя пры ручным маніторынгу.
Кантроль якасці
AI-сістэмы схільныя да генерацыі праўдападобных, але недакладных сцвярджэнняў. Foresight Analysis уключае шматэтапную сістэму верыфікацыі, дзе кожнае фактычнае сцвярджэнне правяраецца па зыходных дакументах, праходзіць крытычны разбор і атрымлівае адзнаку ўзроўня ўпэўненасці. Фінальныя высновы заўсёды правяраюцца экспертамі – аўтаматызацыя не замяняе, а ўзмацняе чалавечы аналіз.
Ужыванне
Вынікі працы Foresight Analysis выкарыстоўваюцца для падтрымкі:
Для fact-checkers
- Прыярытызацыя тэм для праверкі на аснове распаўсюджанасці
- Адсочванне эвалюцыі наратываў
- Выяўленне каардынаваных кампаній
Для даследчыкаў
- Колькасны аналіз вялікіх карпусоў
- Параўнальныя даследаванні (дзяржСМІ vs незалежныя)
- Часавы аналіз трэндаў
Для актывістаў грамадзянскай супольнасці
- Маніторынг пагроз і нападаў на грамадзянскую супольнасць
- Разуменне інфармацыйнага ландшафту
- Адвакацыя, заснаваная на фактах
Для палітычных акцёраў
- Ацэнка эфектыўнасці санкцый праз аналіз дыскурсу
- Разуменне ўнутрыпалітычнай дынамікі
- Прагназаванне развіцця сітуацыі
Для журналістаў
- Пошук на аснове трэндаў
- Кантэкст для бягучых падзей
- Выяўленне неасветленых тэм
Абмежаванні
Важна разумець межы магчымасцяў сістэмы. Foresight Analysis аналізуе дыскурс, не рэальнасць – сістэма не прадказвае канкрэтныя падзеі. AI-інструменты не замяняюць экспертны аналіз, а дапаўняюць яго. Корпус дадзеных рэпрэзентатыўны, але не вычарпальны.
Мы прытрымліваемся строгіх этычных прынцыпаў: праца толькі з публічнымі данымі, празрыстасць метадалогіі для партнёраў, абавязковая экспертная праверка высноў і бесстароннасць у аналізе.
Выснова
Стратэгічныя камунікацыі павінны грунтавацца на дадзеных і іх аналізе.
