1 студзеня 2026 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ №1, якім 2026 год абвешчаны «Годам беларускай жанчыны». Дзяржаўныя медыя пачалі актыўнае прасоўванне гэтай тэмы.
У той жа час, паводле дадзеных ПЦ «Вясна» на 17 лютага 2026 года, у Беларусі прызнаны палітвязнямі 1 150 чалавек. Паводле belaruswomen.org на жнівень 2025 года, сярод іх было 192 жанчыны. Дакладная бягучая колькасць жанчын-палітвязняў пасля хвалі памілаванняў 2025 года патрабуе ўдакладнення.
Мы прааналізавалі 1 018 587 дакументаў з корпуса FORESIGHT (дзяржаўныя медыя, незалежныя выданні, Telegram-каналы і YouTube) за перыяд ад Міжнароднага жаночага дня 2025 да Міжнароднага жаночага дня 2026. Мы выявілі, што па большасці тэм дзяржаўныя і незалежныя медыя амаль не перасякаюцца, ствараючы два розныя наратывы пра адных і тых жа жанчын.
Паралельныя сусветы
Самая ўражлівая знаходка: тэмы, якія дамінуюць у асвятленні жанчын дзяржмедыя, амаль цалкам адсутнічаюць у незалежных, і наадварот.
Крайнія значэнні: «Год жанчыны», 96% дзяржмедыя. Палітвязні, 99% незалежныя. Дзве інфармацыйныя прасторы не перасякаюцца.
| Тэма | Дакументаў | Дзяржмедыя | Незалежныя |
|---|---|---|---|
| «Год беларускай жанчыны» | 1 538 | 96% | 4% |
| Маці-гераіні | 4 037 | 86% | 14% |
| Жанчыны-палітвязні | 5 485 | 1% | 99% |
| Марыя Калеснікава | 8 408 | 3,5% | 95% |
Два слоўнікі
Дзяржаўныя і незалежныя медыя выкарыстоўваюць прынцыпова розныя словы для апісання адных і тых жа жанчын у адной краіне.
Слоўнік дзяржмедыя
Слоўнік незалежных
Доля негатыўнага фрэймінгавання ў дзяржмедыя складае ўсяго 5,7%. Хатняе насілле, дыскрымінацыя, няроўнасць практычна не існуюць у дзяржаўным наратыве пра жанчын.
Імёны і іх асвятленне
13 снежня 2025 года, у рамках дамоўленасцяў з прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам, Лукашэнка памілаваў 123 палітвязні. Сярод іх былі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка і Алесь Бяляцкі. Усе вызваленыя былі выдвараны з краіны.
Наш аналіз ахоплівае поўны год (сакавік 2025 па сакавік 2026), гэта значыць уключае і перыяд зняволення, і вызваленне, і наступнае асвятленне. Дадзеныя па згадваннях ключавых прозвішчаў паказваюць, як па-рознаму два тыпы медыя працавалі з гэтымі імёнамі на працягу ўсяго цыклу.
Кантэкст імёнаў: Марыя Калеснікава вызвалена 13 снежня 2025, выдварана ва Украіну. Сяргей Ціханоўскі вызвалены летам 2025. Абодва памілаваны і пакінулі Беларусь.
Агаворкі да дадзеных: пошук праводзіўся па каранях прозвішчаў. «Ціханоўск*» уключае і Святлану, і Сяргея Ціханоўскіх. «Калеснікав*» можа ўключаць аднафамільцаў. Дадзеныя адлюстроўваюць сумарнае пакрыццё за ўвесь год, без разбіўкі на перыяды да і пасля вызвалення.
Нават з улікам масавага асвятлення снежнеўскага вызвалення, па корані «Калеснікав*» на кожнае згадванне ў дзяржмедыя прыпадае 27 згадванняў у незалежных. Дзяржмедыя асвятлялі вызваленне пераважна праз фрэйм «прэзідэнцкай міласці» (гл. Механізм 4).
Слоўнік міласэрнасці
Калі рэжым вызваляе палітвязняў, дзяржмедыя фрэймінгуюць гэта не як аднаўленне справядлівасці, а як асабістую міласць прэзідэнта.
Дзяржаўны наратыў: прэзідэнт праяўляе гуманнасць, зняволеныя раскайваюцца, іх мілуюць. Незалежны наратыў: палітвязняў вызваляюць пасля незаконнага зняволення, іх прымушаюць да раскаяння, іх выдвараюць з краіны.
Штамп «акт гуманнасці», па сутнасці, чысты дзяржмедыйны прадукт: 36 дакументаў, 86% у дзяржаўных СМІ. Калі гэты штамп спалучаецца са словам «жанчыны», вынік яшчэ паказальнейшы: 15 дакументаў, 93% дзяржмедыя. Дадзеныя паказваюць, што фрэйм «гуманнасці» ў спалучэнні з тэмай жанчын прысутнічае амаль выключна ў дзяржаўных медыя.
Дынаміка ўвагі: калі дзяржава ўключаецца і выключаецца
Дзяржаўнае пакрыццё тэмы жанчын нераўнамернае: пікі ў сакавіку (Міжнародны жаночы дзень), ліпені і кастрычніку (максімум, 5 471 дакумент), рэзкія правалы паміж імі. Прычыны канкрэтных пікаў патрабуюць асобнага аналізу кантэнту.
Самая паказальная анамалія: лістапад 2025 – студзень 2026, калі незалежныя медыя ўпершыню апярэджваюць дзяржмедыя. Гэта супадае з хваляй памілаванняў: у снежні колькасць публікацый пра памілаванні дасягае максімуму (464 дакументы). Пры гэтым дзяржмедыя фрэймінгуюць вызваленні праз «прэзідэнцкую міласць» (287 дакументаў), а незалежныя медыя канцэнтруюцца на гісторыях саміх зняволеных.
Да лютага 2026 года дзяржмедыя аднаўляюць дамінаванне (3 528 дакументаў супраць 1 720 незалежных). Менавіта ў гэты перыяд у корпусе ўпершыню з’яўляецца тэма «Год беларускай жанчыны» (198 дакументаў у лютым, 102 у сакавіку, усе 300 з выбаркі належаць дзяржмедыя).
8 сакавіка: свята як прадукт
Параўнанне асвятлення Міжнароднага жаночага дня ў 2025 і 2026 гадах:
82,5%
90,5%
«Год беларускай жанчыны» супаў з ростам дзяржаўнай долі ў пакрыцці Міжнароднага жаночага дня. У выбарцы з 200 дакументаў за кожны год доля незалежных знізілася з 17,5% (2025) да 9,5% (2026).
Чатыры механізмы як сістэма
Паралельныя сусветы: тэмы, важныя для адной стараны, не існуюць для іншай. Два слоўнікі: адны і тыя ж падзеі апісваюцца прынцыпова рознай мовай. Імёны і іх асвятленне: ключавыя жаночыя фігуры пакрываюцца дзяржаўнымі і незалежнымі медыя ў радыкальна розных прапорцыях. Слоўнік міласэрнасці: вызваленне з незаконнага зняволення падаецца як асабістая міласць уладара.
Гэтыя механізмы працуюць адначасова. Яны ствараюць для дзяржаўнай аўдыторыі цэласную альтэрнатыўную карціну, у якой жанчын святкуюць і падтрымліваюць, але толькі пакуль яны застаюцца ў ухваленых катэгорыях: маці, працоўныя, прыгажуні, гераіні. Тэма жанчын-палітвязняў прысутнічае амаль выключна ў незалежных медыя (99% з 5 485 дакументаў), нават у перыяд масавых вызваленняў снежня 2025.
Лічбы робяць гэтую асіметрыю вымяральнай: 1 538 дакументаў «Года жанчыны» (96% дзярж.) супраць 5 485 дакументаў пра жанчын-палітвязняў (99% незал.). Па ключавых тэмах (палітвязні, «Год жанчыны», маці-гераіні) дзве інфармацыйныя прасторы разыходзяцца радыкальна. Выключэнні: памілаванні (50/50) і хатняе насілле (54/46), дзе абодва тыпы медыя прысутнічаюць.
Метадалогія
Корпус: 1 018 587 дакументаў з сістэмы FORESIGHT ANALYSIS (PostgreSQL/pgvector). Крыніцы: БелТА, SB.by (дзяржаўныя); Зеркала, Наша Ніва, Reform.by, Еўрарадыё (незалежныя); Telegram-каналы (прарэжымныя, незалежныя, рэгіянальныя); YouTube.
Перыяд: 8 сакавіка 2025 – 7 сакавіка 2026 (поўны год паміж двума Міжнароднымі жаночымі днямі).
Класіфікацыя: па полі source_type базы дадзеных. Дзяржаўныя (state_media + telegram_state + telegram_proregime, 50,5% корпуса) vs незалежныя (independent + telegram_independent, 49,0%).
Метады: SQL-запыты з ILIKE для 10 тэматычных ка-згадванняў, маркераў фрэймінгавання (пазітыўныя/негатыўныя), слоўніка памілаванняў і канкрэтных імёнаў. Поўныя спецыфікацыі запытаў даступны па запыце.
Абмежаванні: Keyword-based аналіз фіксуе эксплiцытныя згадванні, аднак не ахоплівае імпліцытнае фрэймінгаванне. Параўнанні аб’ёмаў адлюстроўваюць склад корпуса. Аналіз «фемінізму» абмежаваны эксплiцытным выкарыстаннем тэрміна. Дадзеныя пра 164 жанчын-палітвязняў: ПЦ «Вясна», 8 сакавіка 2026 года. З 2020 года асуджана не менш за 1 917 жанчын (Вясна). 13 снежня 2025 года памілаваны 123 палітвязні, уключаючы Марыю Калеснікаву і Віктара Бабарыку. 5 сакавіка 2026 года памілаваны яшчэ 18 чалавек, у тым ліку 11 жанчын.
