Поўны корпус публікацый «Гродзенскай праўды» за 2026 год паказвае, што памежная парадка дзяржаўнай газеты гэта амаль цалкам расклады і чэргі. Калонкі пра ваенную пагрозу з боку Польшчы і Літвы едуць у тым самым патоку.
За восем месяцаў 2026 года абласная дзяржаўная газета «Гродзенская праўда» апублікавала 6 703 матэрыялы. Польшчу або Літву згадваюць 594 з іх, менш за дзевяць працэнтаў, і большая частка гэтай дзевяткі не пра палітыку зусім: чэргі на памежных пераходах, трасы «да мяжы Рэспублікі Польшча», абмежаванні руху. Але ў тым самым патоку, пад тымі самымі рубрыкамі, ідуць аўтарскія калонкі пра тое, што суседзі рыхтуюць напад. Яны і ёсць прадмет гэтага разбору.
Што мы палічылі
«Гродзенская праўда» (grodnonews.by) гэта газета Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта. Вобласць мяжуе адначасова з Польшчай і Літвой; тут праходзяць ключавыя пункты пропуску і знаходзіцца Сувалкаўскі калідор. Для мясцовага чытача мяжа гэта не знешняя палітыка, а інфраструктура штодзённасці.
У аналітычную сістэму FORESIGHT загружаны поўны паток выдання за 2026 год: 6 703 матэрыялы з 1 студзеня па 28 жніўня, уключна з усім, што да тэмы суседзяў дачынення не мае. Для кожнага тэксту зафіксаваны радок атрыбуцыі («Крыніца: X», калі яна пазначана), рубрыка сайта і наяўнасць прамых згадак суседніх краін.
Паўната тут прынцыповая. Доля чагосьці лічыцца толькі тады, калі вядомы назоўнік, і большасць сцвярджэнняў ніжэй параўнальныя: слой супраць газеты, а не слой сам па сабе.
З чаго складаюцца гэтыя 594 матэрыялы
Першае, што паказвае поўны корпус: сегмент пра суседзяў гэта не паток прапаганды, а ў асноўным службовая інфармацыя. Амаль палова гэтых матэрыялаў паведамляе, колькі машын стаіць перад «Беняконі», дзе перакрыты рух і што адбываецца з афармленнем дакументаў.
Другое датычыцца кірунку залежнасці. Па газеце ў цэлым крыніца не пазначана ў 62,9% матэрыялаў. У сегменце, дзе згадваюцца суседзі, у 56,7%, гэта значыць тут рэдакцыя абапіраецца на знешніх пастаўшчыкоў часцей за звычайнае: чэргі даюць пагранічнікі, абмежаванні руху ставіць ДАІ, падзеі ў суседзяў даюць агенцтвы.
Гэта абвяргае гіпотэзу, з якой мы пачыналі. Памежная парадка абласной газеты не вырабляецца на месцы: яна збіраецца з чужых паведамленняў шчыльней, чым усё астатняе выданне. Лакальным аказваецца не сегмент, а вузкі жанр унутры яго.
Калонкі: як яны выглядаюць і дзе стаяць
Ацэначны слой мы не вымяраем лікам, і чаму, тлумачым у раздзеле пра абмежаванні. Але апісаць яго можна дакладна, бо ён пазнавальны з першага радка: капслок у загалоўку, эмацыйная этыкетка, ваенная метафорыка. За восем месяцаў такіх тэкстаў выйшла некалькі дзясяткаў, адзінкі на месяц, а не паток.
Стаяць яны не там, дзе можна было б чакаць. Рубрыка «Транспарт» дае найбольш згадак суседзяў, 153 матэрыялы, і гэта цалкам расклады і чэргі. Калонкі ж выходзяць у раздзеле «У свеце» і, што важней, у раздзеле «Жыццё»: у той самай стужцы, дзе рэпартажы з аграгарадкоў, гісторыі ратавальнікаў і нататкі пра фестывалі. Там жа выйшаў і разбіраны ніжэй тэкст пра польскія ракеты.
Адсюль структура ўздзеяння. Чытач Гродзеншчыны прыходзіць у газету па практычнае: колькі машын перад пераходам, калі адкрыюць, што з дакументамі на працу ў Польшчу. У тым самым патоку, пад той самай рубрыкай, яму дастаецца тэкст пра тое, што за суседняй мяжой куецца зброя супраць яго вобласці. Службовы слой не суправаджае ацэначны, а забяспечвае яму аўдыторыю.
Тры лініі
Валынскі клін. «Варшава – Кіеў: крывавы корань разладу», «Каты Валыні», «Бандэра і валынская разня: у Польшчы выступілі супраць неанацызму на Украіне», «Цярпенне лопнула. Чаму Польшча патрабуе ад Еўрапарламента асудзіць УПА». Мішэнь, гэта не беларуская аўдыторыя ў вузкім сэнсе, а польска-ўкраінская салідарнасць: рэальная гістарычная траўма польскага грамадства выкарыстоўваецца як гатовы пункт разрыву. Лінія амаль цалкам укладваецца ў чэрвень і ліпень.
Мілітарызацыя суседзяў. «Адважны кабан на мяжы вар’яцтва: навошта НАТА ператварае Сувалкаўскі калідор у парахавую бочку», «Літоўскі „Леапард“: навошта ў Каўнасе будуюць танкавы завод», «Літва закрывае свае школы дзеля НАТА», «Сцёртыя з карты! У Літве пусцілі пад знос цэлыя вёскі дзеля сакрэтнага палігона», «Міралюбівая Еўропа: дроны замест падручнікаў і салдаты замест настаўнікаў».
Унутры гэтай лініі прыкметны прыём, якога не было ў нашай зыходнай гіпотэзе: сістэматычнае ўзмацненне незадаволенасці ўнутры суседняга грамадства. Пратэсты жыхароў Капчаместыса супраць ваеннага палігона, пярэчанні літоўскіх настаўнікаў, экалагічныя прэтэнзіі да будаўніцтва, усё гэта пераказваецца галасамі саміх суседзяў і падаецца як доказ агрэсіўнасці іх дзяржавы. Матэрыял не выдумляецца, ён выбіраецца.
Делегітымацыя эліт. «Ценявы кордан: як літоўскі генералітэт зарабляе на тытунёвай кантрабандзе», «Польскі палкоўнік гадамі даіў ваенны бюджэт», «Сказ пра тое, як польскі МЗС ператварыў мяжу ў праходны двор», «Польскае крывадушша: чаму плот будуюць ад беларусаў, а мігрантаў вязуць украінцы», серыя пра метэазонды з кантрабандай, за якімі, паводле версіі газеты, стаяць літоўскія пагранічнікі. Абвінавачанні высоўваюцца без спасылак на дакументы.
Асобнае назіранне. У адной з калонак, «Тайныя манеўры ў Падляшшы: чаму польская армія баіцца агалоскі?», ёсць пазначаная крыніца: польскі галіновы партал portalobronny.se.pl. Гэта значыць матэрыял пабудаваны на польскай жа публікацыі, перапісанай у процілеглым сэнсе. Прыём той самы, што ў разбіраным ніжэй выпадку, толькі зыходнік названы наўпрост.
Выпадак: 26 жніўня
21 жніўня 2026 года міністр абароны Польшчы Уладыслаў Касіняк-Камыш на брыфінгу па выніках двух гадоў праграмы «Усходні шчыт» абвясціў пра развіццё напрамку «Усходні меч». Фармулёўка міністра: задача стрымлівання, паколькі магчымасці далёкага высокадакладнага ўражання маюць ключавое значэнне для бяспекі краіны. На тым жа брыфінгу гаворка ішла пра ўмацаванні на мяжы, інжынерныя загароды і сафінансаванне медустаноў паўночна-ўсходніх ваяводстваў.
26 жніўня «Гродзенская праўда» выйшла з матэрыялам «ПАД ПРЫЦЭЛАМ – САЮЗНАЯ ДЗЯРЖАВА: на ўсходзе Польшчы размесцяць далекабойныя ракетныя комплексы». Рубрыка: «Жыццё». Атрыбуцыі няма.
Абвешчаная праграма стрымлівання перапісана як падрыхтоўка нападу: польская прапаганда, паводле версіі тэксту, «закалыхвае грамадскасць казкамі пра абарончы „Усходні шчыт“», тады як «за спінамі простых грамадзян куецца інструмент першага ўдару». Закупляемыя сістэмы аб’яўлены зброяй «выключна для вядзення агрэсіўнай наступальнай вайны», міграцыйны крызіс названы «шырмай», Варшаве абяцаны «спапяляючы адказны ўдар».
Што правяральна. Заяўленае прызначэнне праграмы задакументавана першакрыніцай: і польскае Міністэрства абароны, і галіновы друк апісваюць «Усходні меч» як дапаўненне абарончага «Усходняга шчыта» магчымасцямі далёкага ўражання ў логіцы стрымлівання. Замена публічна заяўленага прызначэння на процілеглае, гэта не спрэчная інтэрпрэтацыя, а канкрэтны прыём.
Што патрабуе праверкі. Лікавыя сцвярджэнні матэрыялу пра параметры польскіх закупак у адкрытых апавяшчэннях у такой фармулёўцы не пацвярджаюцца і патрабуюць звяркі па першакрыніцах. Асноўны прыём тут, зрэшты, не лічбы, а падмена прызначэння.
На гэты матэрыял першым звярнуў увагу «Пазірк», які ўказаў, што яго аўтар гэта галоўная рэдактарка газеты, раней ідэолаг абласнога выканкама, і што матэрыял пазначаны як падрыхтаваны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту. Праверыць другую частку па нашым корпусе мы не змаглі: службовыя подпісы пад матэрыяламі пры зборы не захоўваюцца.
Нарастання няма
Гіпотэзу пра эскалацыю да лета 2026 года поўны корпус не пацвярджае.
Аб’ём згадак суседзяў трымаецца роўным увесь год, у сярэднім каля сямідзесяці чатырох матэрыялаў на месяц, без выяўленага трэнду. Валынская лінія сапраўды згушчаецца ў чэрвені і ліпені, але гэта пераразмеркаванне ўнутры пастаяннага аб’ёму, а не рост увагі да суседзяў. Сцвярджаць, што ацэначны слой нарастае, на нашых даных нельга.
Раскладка па DISARM
DISARM гэта таксанамія тактык і тэхнік інфармацыйных аперацый, пабудаваная па ўзоры матрыцы MITRE ATT&CK і выкарыстоўваная, у прыватнасці, у справаздачах EEAS па FIMI. Яна дазваляе супаставіць рэгіянальны выпадак з інцыдэнтамі ў базах еўрапейскіх інстытутаў.
| Назіранне | Тэхнікі |
|---|---|
| Дзяржаўнае выданне, заснавальнік абласны выканкам | T0002 Facilitate State Propaganda |
| Службовы памежны паток утрымлівае мясцовую аўдыторыю, у якую дастаўляецца ацэначны слой | T0072 Segment Audiences (геаграфічная сегментацыя) |
| Праграма стрымлівання перапісана як «інструмент першага ўдару» | T0023.001 Reframe Context; T0023 Distort Facts |
| Публікацыя праз пяць дзён пасля брыфінгу польскага Міністэрства абароны | T0068 Respond to Breaking News Event |
| Валынь як інструмент разрыву польска-ўкраінскай салідарнасці | T0003 Leverage Existing Narratives; T0079 Divide; T0135.004 Polarise |
| Унутраная незадаволенасць суседняга грамадства пераказваецца яго ж галасамі | T0081 Identify Social and Technical Vulnerabilities; T0083 Integrate Vulnerabilities into Narratives |
| Абвінавачанні генералітэту і дыпламатаў суседніх краін без крыніц | T0135 Undermine; T0023 Distort Facts |
| Капслок, этыкеткі, «спапяляючы адказны ўдар» | T0078 Dismay; T0138.002 Provoke |
Статус раскладкі. Адпаведнасць індыкатыўная: тэхнікі прысвоены назіральным прыкметам зместу і падачы. Толькі радок пра перапісванне прызначэння праграмы абапіраецца на супастаўленне з задакументаванай першакрыніцай. Ідэнтыфікатары падтэхнік паміж версіямі фрэймворка мяняліся і звяраюцца з актуальнай публікацыяй DISARM Foundation.
Чаго DISARM не пакрывае. Галоўная знаходка структурная: ацэначны слой адрозніваецца ад астатняй памежнай парадкі не тэмай і не тэхнікай, а паходжаннем. DISARM апісвае паводзіны і прыёмы, але не тое, на якім паверсе сістэмы вырабляецца паведамленне. На ўзроўні мадэлі ABCDE гэта слой «акторы», і менавіта таму рэгіянальная вытворчасць дрэнна бачная ў маніторынгах, пабудаваных вакол рэспубліканскіх каналаў.
Тры паверхі адной сістэмы
Гэты выпадак трэці запар, у якім мы разбіраем беларуска-расійскую інфармацыйную прастору адным і тым жа метадам: лічым, адкуль у кожным паведамленні бярэцца змест. Тры вымярэнні складваюцца ў карціну, якой не відаць ні на адным з іх паасобку.
Рэспубліканскі прапагандысцкі Telegram. Пяцёра вядучых праўладных аўтараў рэплікуюць адзін і той жа набор прыкладна з трыццаці вузлоў на чале з каналам прэзідэнцкай прэс-службы. Уласнай вытворчасці там амаль няма, ёсць размеркаванне і ўзмацненне. Слой адпраўляе 53,5% сваіх форвардаў у беларускія дзяржаўныя медыя.
Расійскі інстытуцыянальны слой. Шэсць каналаў «Рускіх дамоў» і Расcупрацоўніцтва, 29 311 паведамленняў. Тут наадварот, замкнёнае ядро: палова форвардаў ідзе ва ўласны расійскі апарат. Пранікальнасць паміж слаямі аднабаковая: расійскі заходзіць у беларускую парадку, беларускі ў расійскую інстытуцыянальную не заходзіць, 0,04% форвардаў.
Абласная дзяржаўная газета. Памежная парадка тут збіраецца з чужых паведамленняў нават шчыльней, чым астатняе выданне. Сваім застаецца ацэначны слой, і гэта адзінае месца з трох, дзе паведамленне ствараецца там жа, дзе чытаецца.
Тры паверхі адрозніваюцца не тэмай і не прыёмамі, тэмы і прыёмы ў іх агульныя. Адрозніваюцца яны паходжаннем паведамлення, і розніца выбудавана па адной восі: чым бліжэй да чытача, тым лакальнейшая вытворчасць. Рэспубліканскі ўзровень раздае тое, што атрымаў зверху. Інстытуцыянальны расійскі слой раздае тое, што атрымаў з Масквы. А калонку пра тое, што за суседняй мяжой куецца зброя супраць тваёй вобласці, піша чалавек, які жыве ў гэтай вобласці, бо пераканаўчай такую рэч робіць менавіта мясцовае веданне: назвы пераходаў, знаёмыя вёскі, звыклы маршрут на працу ў Польшчу.
Адсюль тое, што для маніторынгу нязручна. Цэнтралізаваны слой адсочваецца лёгка: ён прадказальны, паўтаральны, яго відаць па форвардах. Лакальны слой малы, адзінкі матэрыялаў на месяц, размеркаваны па адной абласной рэдакцыі і дзевятнаццаці раёнах, і ў рэспубліканскія каналы не трапляе зусім. Але менавіта ён адрасаваны канкрэтнаму чалавеку ў канкрэтным памежным раёне і гаворыць на мове яго штодзённасці.
Гродна як пункт сыходжання
Асобнай увагі заслугоўвае супадзенне прыярытэтаў. Канал «Рускага дома» ў Гродне адкрыўся ў сакавіку 2024 года, на семнаццаць месяцаў пазней за гомельскі, але ўжо абагнаў яго па аб’ёме публікацый. Памежны рэгіён аказаўся прыярытэтным для расійскай інстытуцыянальнай сеткі роўна тады ж, калі абласная газета пачала нарошчваць уласную памежную калумністыку.
Сцвярджаць тут каардынацыю мы не можам і не станем: супадзенне прыярытэтаў гэта не доказ сувязі, а праверная гіпотэза. Правяраецца яна наўпрост: дастаткова паглядзець, ці з’яўляюцца матэрыялы «Гродзенскай праўды» ў форвардах гродзенскага канала і наадварот. Гэта наступны крок.
Кантраст з рэспубліканскім узроўнем
У беларускім прапагандысцкім Telegram-полі вядучыя праўладныя аўтары пагалоўна рэплікуюць адзін і той жа набор вузлоў на чале з каналам прэзідэнцкай прэс-службы, дадаючы да яго расійскі слой. Арыгінальнай вытворчасці там амаль няма, ёсць размеркаванне і ўзмацненне.
У Гродне зроблена інакш, але не так, як можна было меркаваць. Абласная газета зусім не вырабляе памежную парадку сама: службовыя і навінавыя матэрыялы пра суседзяў залежаць ад знешніх пастаўшчыкоў нават мацней, чым выданне ў сярэднім. На месцы пішацца толькі ацэначны слой: вузкі, адзінкі матэрыялаў на месяц, долі працэнта ўсяго патоку.
Адсюль практычны вывад для маніторынгу. Назіранне за БелТА, рэспубліканскімі тэлеканаламі і «пуламі» гэты слой не пакажа: ён не праходзіць праз рэспубліканскія каналы. Але і лабавы збор усяго, што абласная газета піша пра суседзяў, таксама не пакажа, бо ён патоне ў чэргах на памежных пераходах. Шукаць трэба жанр, а не тэму.
Абмежаванні
- Перыяд назірання: з 1 студзеня па 28 жніўня 2026 года. Для больш ранніх гадоў паўната корпуса і атрыбуцыя крыніц не забяспечаны, таму дынаміка за межамі 2026 года тут не прыводзіцца.
- Ацэначны слой мы не вымяраем лікам. Спроба вылучыць яго па слоўніку ацэначнай лексікі дала ад 14 да 77 матэрыялаў у залежнасці ад набору асноў, прычым шырокі слоўнік уцягваў тэксты пра Другую сусветную вайну, а вузкі губляў відавочныя калонкі пра літоўскі генералітэт і пра метэазонды. Рэгістр гэта не тая прыкмета, якой гэты слой акрэсліваецца: ён задаецца прадметам і намерам, а іх аўтаматычна мы не вызначаем. Таму слой апісаны якасна, а яго аб’ём названы парадкам велічыні.
- Частка значэнняў у полі атрыбуцыі гэта подпісы штатных аўтараў, а не знешнія пастаўшчыкі. Долі 62,9% і 56,7% з-за гэтага некалькі занiжаюць уласную вытворчасць; кірунак памылкі вядомы, велічыня парадку некалькіх працэнтаў.
- Службовы характар матэрыялаў пра транспарт і чэргі вызначаны па лексічных прыкметах і не правяраўся суцэльным чытаннем.
- Згадка суседняй краіны фіксуецца па прамым называнні. Матэрыялы, дзе Польшча або Літва маюцца на ўвазе без называння, у 594 не трапілі, гэта значыць ацэнка занiжаная.
- Службовыя подпісы пад матэрыяламі, уключна з пазнакамі пра праект і крыніцу фінансавання, пры зборы не захоўваюцца, таму сцвярджэнне пра мэтавы збор прыводзіцца са спасылкай на «Пазірк» і па нашых даных не правяралася.
- Сцвярджэнні пра змест датычацца наратываў і прыёмаў падачы. Кваліфікацыя канкрэтных фактычных сцвярджэнняў як ілжывых патрабуе асобнага разбору кожнага з іх.
Што далей
У Гродзенскай вобласці выходзяць 19 раённых газет. У атрыбуцыі матэрыялаў «Гродзенскай праўды» сустракаюцца спасылкі на раённыя выданні, гэта значыць тэксты рухаюцца знізу ўверх. Праверыць, ці рухаецца ацэначны слой у адваротны бок, гэта наступны крок: калі тыя ж калонкі разыходзяцца па раёнках, да раскладкі дадаецца T0119 Post Across Platform, а рэгіянальны ўзровень аказваецца сеткай, а не асобнай рэдакцыяй.
Даследаванне выканана з дапамогай сістэмы наратыўнай аналітыкі FORESIGHT на поўным корпусе публікацый grodnonews.by за 2026 год. Матэрыял «Гродзенскай праўды» ад 26 жніўня першым разабраў «Пазірк». Публікацыя з’яўляецца другой часткай цыкла пра структуру беларускай дзяржаўнай інфармацыйнай машыны; першая прысвечана прапагандысцкай Telegram-піраміды рэспубліканскага ўзроўню.
