Чацвёрты выпуск штомесячнай серыі narrative intelligence ад FactCheck.LT. Мы аўтаматычна супастаўляем, як адну і тую ж падзею падаюць інфармацыйныя асяроддзі: дзяржаўныя і незалежныя медыя Беларусі, медыя Літвы, Латвіі, Польшчы і Украіны, дзяржаўныя медыя Расіі. Індэкс разыходжання наратываў (NDI) вымярае, наколькі далёка разышліся інтэрпрэтацыі; як чытаць індэкс, тлумачыць асобны матэрыял серыі.
Верасень у адным абзацы
Платформа FORESIGHT згрупавала верасеньскі паток 26 крыніц у 1 578 падзей; дзесяць прайшлі скорынг, тры дасягнулі ўзроўню HIGH, максімум месяца склаў 8.0. Упершыню абедзве падзеі карты маўчання адначасова трапілі ў індэксную дзясятку, і абедзве апынуліся ў ніжняй частцы шкалы: знешнія асяроддзі разыходзяцца ў іх менш, чым у большасці падзей месяца, а дзяржаўныя медыя Беларусі не згадалі ніводнай з іх. Праз некалькі падзей месяца праходзіць адна тэхніка: дзяржаўныя медыя займаюць пазіцыю не ўласным тэкстам, а адабранымі чужымі словамі. І метадалагічная навіна: з гэтага выпуску скорынг вядзе новая мадэль, кожная падзея ацэньваецца тройчы, а значыць, у кожнай лічбы ёсць вымераная хібнасць. Шэраг паказчыкаў з чэрвеня пералічаны тым жа спосабам.
Лейпцыг: беларускі след і чужыя галасы. NDI 8.0
1 верасня ўрад Германіі афіцыйна заявіў, што спроба дыверсіі ў аэрапорце Лейпцыг/Галле была арганізаваная па даручэнні расійскіх дзяржаўных органаў: у пачатку жніўня там знайшлі дрон з выбуховым рэчывам побач з украінскім транспартным самалётам з вайсковым грузам. Берлін абвясціў пра закрыццё генконсульства Расіі ў Боне і Рускага дома ў Берліне. Для беларускай аўдыторыі ў гісторыі ёсць уласнае вымярэнне: паводле даных следства, адзін з падазраваных, жыхар Беларусі з расійскім пашпартам, уехаў у ЕС па візе, выдадзенай у Мінску, і у Італіі правяраюць, як ён яе атрымаў.
Вось падзеі: датычнасць Расіі ўстаноўленая і меры Германіі абгрунтаваныя (0) або абвінавачванні бяздоказныя, а інцыдэнт служыць падставай для эскалацыі (10). Вынік устойлівы: усе тры прагоны далі 8.0. Незалежныя беларускія медыя (пазіцыя 1) разбіраюць доказы следства: ДНК, маршрут падазраванага, мінскую візу. Латвійскія (1.5) пішуць, што ўстаноўленыя асобы пацвярджаюць нямецкую версію. Расійскія дзяржаўныя медыя (7) абыходзяць пытанне віны і паказваюць Расію пацярпелым бокам праз лёс высланых дыпламатаў. Далей за ўсіх апынуліся дзяржмедыя Беларусі (9), і аспрэчваюць яны доказы не столькі ўласнымі тэзісамі, колькі чужымі галасамі, перадусім голасам дэпутата бундэстага ад «Альтэрнатывы для Германіі». БЕЛТА цытуе дэпутата ад АдГ Штэфена Котрэ, паводле якога доказаў датычнасці Масквы недастаткова, і яго прэтэнзіі да таго, як урад адказаў на запыт пра падрыў «Паўночных патокаў». «СБ» у матэрыяле пра тыя ж заявы піша, што ўрад ФРГ, мяркуючы па ўсім, «толькі і чакаў нагоды» для мер супраць Расіі.
Мінск тут далей за Маскву ва ўсіх трох прагонах, на два балы і больш. Агаворка: пазіцыя расійскіх дзяржмедыя пабудаваная на малой колькасці матэрыялаў. Але кірунак паказальны: у сюжэце, дзе фігуруюць жыхар Беларусі і мінская віза, хатняя прапаганда абараняецца гучней за саюзную.
Украіна ўводзіць спецрэжым на мяжы: беларускі довад выразаны. NDI 8.0
Кабінет міністраў Украіны ўстанавіў спецыяльны памежны рэжым у кіламетровай паласе ўздоўж мяжы з Беларуссю і Расіяй на перыяд ваеннага стану: уезд, пражыванне і работы, не звязаныя з абаронай, там забароненыя. Вось падзеі: мера пададзеная як унутранае абароннае рашэнне Кіева, а беларуская пагроза замоўчваецца або ставіцца пад сумнеў (0), або як абгрунтаваны адказ на рэальную пагрозу з тэрыторыі Беларусі (10). Незалежныя беларускія медыя (8) падрабязна перадаюць довад пра магчымае выкарыстанне беларускай тэрыторыі для дэстабілізацыі; пазіцыя ўкраінскага асяроддзя (9) пабудаваная не на паведамленні пра сам рэжым, а на матэрыяле пра кантэкст: паводле даных ваеннай выведкі, каля мяжы на беларускай тэрыторыі працуюць расійскія рэтранслятары для дронаў, а Беларусь фармуе новую паветрана-дэсантную брыгаду за 40 км ад мяжы. Дзяржмедыя Беларусі (2) падзею не замоўчалі, але пераказалі яе без беларускага доваду: з матывіроўкі прыведзена толькі неабходнасць «вырашыць тэрміновыя пытанні, што датычацца ўзмацнення абараназдольнасці краіны», а пагроза з тэрыторыі Беларусі прапушчаная. Sputnik (1) пайшоў далей і піша, што ў Кіеве спасылаюцца на «нібыта магчымае выкарыстанне тэрыторыі Беларусі». Гэта тая ж кантэкстная ізаляцыя, якую мы апісвалі ў жніўні, толькі ў мініяцюры: факт паведамлены, беларускі довад выразаны. Падзея кампактная, сем матэрыялаў, і ў двух прагонах з трох яна атрымала 8.0, у адным 7.0.
Латвія абмяжоўвае транзіт збожжа і імпарт прадуктаў: працэдура як рамка. NDI 7.0
Пасля рэзкага росту транзіту збожжа праз латвійскія парты Сейм 17 верасня падтрымаў папраўкі (66 галасоў супраць 17), якія адкрываюць шлях да шматразовага павышэння чыгуначнага тарыфу, а ў дыскусіі гучыць і ідэя поўнай забароны транзіту. Вось: абгрунтаваная абарона бяспекі і аграрнага сектара Латвіі (0) або палітычна матываваная мера, якая шкодзіць самой Латвіі (10). Латвійскія медыя (1.5) выкладаюць логіку тлумачальнай запіскі: транзіт дасягнуў аб’ёмаў, якія пагражаюць экспарту ўласнай сельгаспрадукцыі. Літоўскія (2.5) пішуць пра іншую частку таго ж пакета, пашырэнне латвійскай забароны на імпарт прадуктаў, і бачаць у ім працяг санкцыйнай палітыкі. Незалежныя беларускія (3) тлумачаць кантэкст статыстыкай: транзіт расійскага збожжа праз латвійскія парты вырас больш чым напалову, а беларускі паток, якога раней не было, больш чым на 80% складаецца з прадукцыі расійскага паходжання. Расійскія дзяржаўныя (8.5) называюць аўтараў ідэі забароны «нацыяналістамі» і пішуць пра страты ў сотні мільёнаў еўра, пра якія папярэджваюць стывідоры. Дзяржмедыя Беларусі (6) з рашэннем наўпрост не спрачаюцца, а пераказваюць яго праз адабраныя працэдурныя дэталі: міністр сам дапусціў, што павышаная плата можа прывесці да судовых разглядаў, апазіцыя галасавала супраць. Фармальна гэта хроніка; фактычна з яе складзены вобраз спрэчнага рашэння. Агаворка: у падзеі сем матэрыялаў, і ў чатырох асяроддзяў з пяці пазіцыі грунтуюцца на малых даных.
Сярэдняя зона: чатыры падзеі з NDI 5.5–6
Атака на Tez Tour (NDI 6.0). 15 верасня рэсурсы тураператара ў беларускай зоне атакавала групоўка DATASUCKERS; Нацыянальны цэнтр абароны персанальных даных пачаў пазапланавую праверку. Вось: маштабная ўцечка персанальных даных (0) або лакалізаваны інцыдэнт пад кантролем (10). Незалежныя беларускія медыя (3) ставяць у цэнтр заявы хакераў пра амаль 400 мільёнаў страчаных запісаў, а абвяржэнне кампаніі падаюць другім; расійскія (6) і беларускія (7) дзяржаўныя пераводзяць сюжэт у рэгулятарную плоскасць: праверка ідзе, работы вядуцца. Нечакана далей за ўсіх літоўскае асяроддзе (9): там падзея зведзеная да тэхнічнага збою сістэмы браніравання, а мясцовая кампанія падкрэслена дыстанцуецца ад аднайменных структур у Расіі і Беларусі. Край шкалы займае не прапаганда, а карпаратыўная рамка.
Вяртанне спартсменаў, другі заход: FIBA і FIS (NDI 6.0). FIBA з 1 верасня зняла персанальныя абмежаванні з беларускіх і расійскіх баскетбалістаў, трэнераў і суддзяў; FIS дапусціла спартсменаў да індывідуальных стартаў сезона 2026/27 у нейтральным статусе. Вось: недапушчальнае вяртанне прадстаўнікоў краін-агрэсараў (0) або заканамернае вяртанне, крок да нармалізацыі (10). Літоўскія медыя (2) перадаюць публічнае асуджэнне рашэння FIBA ад кіраўніцтва літоўскага баскетбола; латвійскія (3) побач. Дзяржмедыя Беларусі (8) пішуць, што «адной зімовай інтрыгай стала менш», і падаюць адтэрміноўку па зборных як тэхнічны крок да поўнага вяртання. Незалежныя беларускія (5) стаяць роўна пасярэдзіне: фіксуюць допуск і падкрэсліваюць яго ўмоўнасць і няпоўнасць. У чэрвені серыя ўжо сустракала гэтую тэму, але тады спрэчка ішла пра статус допуску, цяпер пра яго легітымнасць. Працяг ужо ў корпусе: паводле Euractiv, у ЕС шукаюць спосабы стрымаць вяртанне беларускага і расійскага спорту.
Праверка арміі і вучэнні (NDI 5.5). 11 верасня Лукашэнка заявіў, што прыйшоў час «страсянуць» армію, і даручыў праверыць яе гатоўнасць «аж да мабілізацыі»; 15–18 верасня прайшло камандна-штабное вучэнне з Заходнім аператыўным камандаваннем. Дзяржмедыя Беларусі (1) узнаўляюць тэзіс Мінабароны пра абарончы характар і адпаведнасць Венскаму дакументу; ТАСС (2.5) пераказвае словы Лукашэнкі без ацэнак. Украінскія медыя (6) называюць Лукашэнку дыктатарам і змяшчаюць праверку ў кантэкст агульнай ваеннай пагрозы, хоць самі цытаты перадаюць блізка да афіцыйнага тэксту. Далей за ўсіх незалежныя беларускія медыя (6.5): яны ўбудоўваюць праверку ў доўгую серыю мабілізацыйных мерапрыемстваў, якая набліжае краіну да рэжыму ваеннага часу, падкрэсліваюць блізкасць палігонаў да межаў Літвы і Польшчы, фарміраванне атрадаў народнага апалчэння і адпрацоўку каменданцкай гадзіны, а запэўніванні Генштаба пра адсутнасць пагрозы падаюць як пазіцыю ведамства, а не як устаноўлены факт.
Сустрэча кіраўнікоў МЗС Польшчы і Беларусі (NDI 5.5). Найбольш асветленая падзея дзясяткі: 22 верасня ў Нью-Ёрку на палях Генасамблеі ААН Радаслаў Сікорскі сустрэўся з Максімам Рыжанковым, назваў сустрэчу першай і азнаямленчай і параўнаў перспектывы нармалізацыі з пралескай, якая «можа зацвісці пры спрыяльных умовах». Вось: азнаямленчы кантакт, нармалізацыя ўмоўная (0), або прарыў і пачатак нармалізацыі (10). Літоўскія медыя (3) уключаюць сустрэчу ў гісторыю міграцыйнага ціску і гібрыдных аперацый; польскія (4) падаюць магчымы пералом з пытальнікам і скепсісам экспертаў; незалежныя беларускія (4.5) перадаюць падзеленыя галасы дэмакратычных сіл. На іншым краі дзяржмедыя Беларусі (8.5) пішуць, што сам кіраўнік польскага МЗС назваў сустрэчу «прарывам», прапускаючы яго агаворкі пра першую і азнаямленчую сустрэчу; латвійскія медыя (5.5) у пераказе той жа сустрэчы ўдакладняюць, што «прарывам» сустрэчу назваў не Сікорскі: ён толькі каментаваў такую заўвагу. Расійскія дзяржмедыя (7.5) падаюць словы Сікорскага пра мяжу і Пачобута як прызнанне Варшавай урэгуляваных пытанняў. Умераны NDI не павінен падманваць: па палітычнай вазе гэта галоўная падзея месяца.
Ніжняя частка шкалы: аўтобусы, тунэлі, рэтранслятары
Латвія рыхтуе забарону аўтобусных зносін (NDI 4.0). Міністэрства зносін Латвіі ўнесла папраўкі пра забарону аўтобусных перавозак у Беларусь і Расію з 2027 года; Літва заявіла, што не мае намеру ісці гэтым прыкладам. Вось: абгрунтаваная мера бяспекі, якую варта пашырыць на краіны Балтыі (0), або палітычна і перадвыбарча матываваны крок (10). Самае цікавае тут у тым, хто стаіць побач: літоўскія медыя, дзяржмедыя Беларусі і дзяржмедыя Расіі занялі адну і тую ж кропку (6). Літоўскі ўрад сам называе крок паспешлівым і звязаным з латвійскімі выбарамі, а дзяржмедыя Беларусі будуюць асвятленне на словах літоўскага прэм’ера пра тое, што закрываць мяжу трэба «не па палітычных матывах»; расійскія падкрэсліваюць прызнанне самога латвійскага ведамства, што забарону лёгка абысці, і адмову Літвы ісці гэтым прыкладам. Працоўная разбежнасць унутры краін Балтыі становіцца гатовым наратыўным рэсурсам: нават суседзі лічаць забарону палітычнай. Латвійскія медыя (2) апісваюць планамерны працэс, незалежныя беларускія (4) практычныя наступствы для пасажыраў.
Тунэлі на літоўскай мяжы (NDI 4.0). Кіраўнік МУС Літвы паведаміў пра 12 падкопаў пад памежныя загароды за пяць месяцаў і пра план супрацьдзеяння разам з Frontex. Вось: гібрыдная атака, якой кіруе беларускі рэжым (0), або гуманітарная і прававая праблема (10). Польскія (1), незалежныя беларускія (2) і латвійскія (3) медыя чытаюць тунэлі як інструмент ціску; незалежныя беларускія дадаюць красамоўную дэталь: у дзень вывазу палітвязняў спробаў незаконнага перасячэння не было ўпершыню за тыдзень, што паказвае на кіраванасць патоку. Літоўскае асяроддзе (5) адзінае бачыць ва ўласнай мяжы не толькі бяспеку: побач з аператыўнай зводкай выходзіць матэрыял пра законнасць выштурхоўванняў і іх цану для людзей.
Рэтранслятары для расійскіх дронаў (NDI 3.0, узровень LOW). 11 верасня кіраўнік украінскай ваеннай выведкі Івашчэнка паведаміў, што частка рэтранслятараў на беларускай тэрыторыі, звязаных з палётамі расійскіх беспілотнікаў над захадам Украіны, зноў запрацавала. Знешнія асяроддзі згодныя, што Беларусь датычная; разыходзяцца яны ў тым, хто суб’ект дзеяння. Літоўскія загалоўкі (8.5) робяць суб’ектам сам Мінск: са спасылкай на Украіну яны паведамляюць, што Беларусь зноў уключыла станцыі; польскія (8) звязваюць іх з ударам каля польскай мяжы. Незалежныя беларускія медыя (6) пішуць пра расійскую інфраструктуру на беларускай тэрыторыі, а ва ўкраінскім асяроддзі (5.5) ідзе тэхнічная дыскусія: Сяргей Бяскрэстнаў (Флэш) указвае на роўмінг SIM-картак расійскіх аператараў у беларускіх сетках. Дзяржмедыя Беларусі ў гэтай спрэчцы не ўдзельнічаюць зусім.
Карта маўчання: два нулі, і абодва ўнізе шкалы
У верасні адбылося тое, чаго не было ні ў адным папярэднім выпуску: абедзве падзеі асіметрычнага маўчання адначасова трапілі ў індэксную дзясятку. Рэтранслятары і тунэлі асветленыя знешнімі асяроддзямі дастаткова шчыльна для скорынгу, а дзяржаўныя медыя Беларусі не далі па іх ніводнай публікацыі. І абедзве падзеі апынуліся ў ніжняй частцы шкалы, з NDI 3.0 і 4.0: звонку пра іх спрачаюцца менш, чым амаль пра любую іншую падзею месяца. Дзвюх падзей мала для заканамернасці, але карціна цэльная: пра тое, у чым знешнія асяроддзі амаль згодныя, дома не кажуць зусім.
Абедзве тэмы да таго ж паўторныя. Тунэлі былі ў карце маўчання ліпеня (Кабяляй і Пертакас), рэтранслятары праходзяць праз серыю з чэрвеня. Хатняе маўчанне аказваецца не аднаразовым рэдакцыйным рашэннем, а ўстойлівай палітыкай па цэлым класе тэм: суўдзел беларускай тэрыторыі ў вайне і ў гібрыдным ціску на суседзяў. Адваротны зрэз, унутраная павестка, якая існуе толькі ў дзяржмедыя, налічвае 145 сюжэтаў пасля ачысткі ад рэгулярных рубрык: хакей і дажынкі, «Беларусь адзіная», даклады і юбілеі.
Мінск і Масква: верасеньскае чытанне і новая мадэль
З гэтага выпуску скорынг вядзе мадэль Claude Opus 5.5, і кожная падзея ацэньваецца тройчы. Перад пераходам мы прагналі чэрвень–верасень трыма мадэлямі па тры разы. У ранейшай мадэлі NDI чатырох падзей з сарака мяняўся паміж прагонамі на два балы і больш, у новай адной: трыццаць дзевяць ацэнак з сарака ўзнаўляюцца з дакладнасцю да бала. Узровень падзеі (HIGH, MEDIUM, LOW) паміж прагонамі мяняецца ў абедзвюх мадэляў прыкладна аднолькава часта, у васьмі-дзевяці падзей з сарака: гэта ўласцівасць парогаў, а не мадэлі. Змена мадэлі пры гэтым сама зрушвае сярэднія, у асобныя месяцы больш чым на паўбала, таму ўвесь шэраг з чэрвеня пералічаны новай мадэллю. Лічбы ніжэй адрозніваюцца ад надрукаваных у ранейшых выпусках: тыя атрыманыя ранейшай мадэллю за адзін прагон.
Пазіцыі розных падзей паміж сабой не параўноўваюцца: у кожнай падзеі свая вось і свой кірунак шкалы. Параўнальныя адлегласці паміж асяроддзямі. Сярэдні NDI па дзесяці падзеях: 5.7 (ад 5.6 да 5.7 у трох прагонах; чэрвень 7.1, ліпень 7.0, жнівень 6.3). Разрыў паміж дзяржаўнымі і незалежнымі медыя Беларусі: 4.5 (ад 4.4 да 4.6; чэрвень 5.9, ліпень 5.6, жнівень 4.7). Разрыў паміж дзяржаўнымі медыя Беларусі і Расіі: 1.4 (ад 1.2 да 1.6; чэрвень 1.5, ліпень 1.8, жнівень 2.2).
Мінск і Масква па-ранейшаму амаль заўсёды расказваюць адну гісторыю: зазору ў чатыры балы і больш не было ні ў адным з трох верасеньскіх прагонаў. Найбольшы, да трох балаў, прыпаў на збожжавы транзіт, і там далей стаіць Масква; у Лейпцыгу, разабраным вышэй, зазор меншы, але далей стаіць Мінск. Пазіцыя Масквы ў шасці з сямі супастаўных падзей пабудаваная на малой колькасці матэрыялаў, таму саму лічбу 1.4 варта чытаць з гэтай папраўкай. Разрыў унутры Беларусі ў пералічаным шэрагу ніжэй за пяць балаў другі месяц запар, але вышэй за чатыры, якія мы загадзя назвалі прыкметай рэальнага зруху ў медыяполі. Па падзеях відаць, адкуль гэтае значэнне: у пяці сюжэтах з васьмі, дзе прадстаўленыя абодва беларускія асяроддзі, зазор паміж імі не большы за чатыры балы, а шырокія разыходжанні прыпалі на вайну і бяспеку: Лейпцыг (8), спецрэжым на ўкраінскай мяжы (6), праверка арміі (5.5). Гэта значэнні па месяцах, а не трэнд: падзеі ў дзясятцы кожны месяц розныя.
Высновы месяца
Першая: чужымі вуснамі. Тэхніка верасня паўтарылася ў некалькіх падзеях запар: пра Лейпцыг дзяржмедыя Беларусі гавораць цытатамі дэпутата ад АдГ, пра латвійскія аўтобусы словамі літоўскага прэм’ера, пра збожжавы транзіт тым, як галасавала латвійская апазіцыя, і агаворкамі міністра, пра сустрэчу ў Нью-Ёрку словам «прарыў», якое БЕЛТА прыпісвае самому Сікорскаму. Уласны рэдакцыйны тэзіс не патрэбны: дастаткова адабраць чужыя выказванні так, каб яны зрабілі ўсю працу. Чытачу гэта дае практычнае правіла: у «нейтральнай» нататцы глядзець не на тон, а на тое, чые галасы ў ёй сабраныя і чыіх няма. І вынік для ўсіх, хто публічна спрачаецца ўнутры дэмакратычнага лагера: працоўныя рознагалоссі суседзяў ахвотна ператвараюцца ў аргумент «нават яны не згодныя адзін з адным».
Другая: звонку спрачаюцца пра дэталі, дома маўчаць пра падзею. Абодва верасеньскія нулі дзяржмедыя прыпалі на падзеі, пра якія знешнія асяроддзі спрачаюцца менш, чым пра большасць іншых: рэтранслятары і тунэлі. Абедзве тэмы паўтараюцца з месяца ў месяц. Па класе сюжэтаў пра датычнасць беларускай тэрыторыі да вайны і ціску на суседзяў хатняя цішыня сістэмная: знешнім асяроддзям пакідаюць спрэчку пра дэталі, унутранай аўдыторыі не пакідаюць самой падзеі.
Трэцяя: калі ў справе беларускі след, Мінск абараняецца гучней за Маскву. У Лейпцыгу дзяржмедыя Беларусі ва ўсіх трох прагонах стаяць далей за расійскія, на два балы і больш. Агульны зазор паміж двума дзяржаўнымі асяроддзямі пры гэтым застаецца малым, 1.4, а пазіцыя Масквы амаль усюды пабудаваная на малой колькасці матэрыялаў. Ёсць і люстраны выпадак: у збожжавым транзіце, дзе гаворка перадусім пра расійскае збожжа, далей стаіць Масква. Назіранне варта правяраць далей, але яно ўзгадняецца з пералічаным шэрагам: зазоры Мінск–Масква ў чатыры балы і больш сустракаліся толькі ў сюжэтах, якія наўпрост тычацца Беларусі, гэта абмен палоннымі праз яе тэрыторыю, беларуска-кітайскія вучэнні, удар дрона па аўтобусе з беларускімі пасажырамі і курс новага літоўскага ўрада ў дачыненні да Мінска.
Чацвёртая: хібнасць стала часткай выніку. Тры прагоны на падзею паказваюць, якія высновы трымаюцца. Лейпцыг даў 8.0 ва ўсіх трох прагонах, рэтранслятары ад 2 да 3, і гэта ўстойлівыя ацэнкі. Іншыя бліжэй да парогаў і могуць мяняць узровень ад прагону да прагону: аўтобусы і тунэлі вагаюцца паміж 3 і 4.5. Індэкс, які паказвае ўласную хібнасць, кажа менш, чым індэкс без яе, але тое, што ён кажа, можна праверыць.
Метадалогія
Поўны верасеньскі паток 26 крыніц на пяці мовах, прыведзены да адзінага семантычнага поля, аўтаматычна згрупаваны ў 1 578 падзей; у скорынг адабраныя дзесяць з асвятленнем не менш як чатырох асяроддзяў. Вось разыходжання і пазіцыі асяроддзяў вызначае моўная мадэль Claude Opus 5.5 па матэрыялах усіх асяроддзяў адначасова; кожная падзея ацэньваецца ў трох незалежных прагонах. NDI падзеі роўны адлегласці паміж двума найбольш аддаленымі асяроддзямі на шкале ад 0 да 10; у выпуску для кожнай падзеі прыведзены медыянны прагон, так што лічба і пазіцыі ў тэксце ўзятыя з аднаго і таго ж прагону. Месячныя сярэднія лічацца па ўсіх прагонах і прыводзяцца з разбегам. Вось і яе кірунак у кожнай падзеі свае, таму пазіцыі розных падзей не параўноўваюцца; параўноўваюцца адлегласці. Выпускі за чэрвень–жнівень падрыхтаваныя мадэллю Claude Sonnet 4.6 за адзін прагон; шэраг сярэдніх з чэрвеня пералічаны новай мадэллю, выбар якой зроблены па загадзя зададзеным правіле на сарака падзеях трох мадэляў: узнаўляльнасць ацэнак паміж прагонамі і захаванне рэдакцыйных нормаў у фармулёўках. Тэзісы асяроддзяў з’яўляюцца аналітычнай перафразіроўкай; цытаты звераныя з арыгінальнымі публікацыямі, ключавыя факты верыфікаваныя па знешніх крыніцах. Ва ўсіх дзесяці падзеях хаця б адно асяроддзе апублікавала мала матэрыялаў; такія пазіцыі пазначаюцца і інтэрпрэтуюцца з асцярожнасцю. З паказчыка ўнутранай павесткі выключаныя рэгулярныя рубрыкі.
