За чатырнаццаць месяцаў прарэжымны Telegram скараціў вытворчасць на 27 %, не змяніўшы ні іерархіі, ні роляў. Расійскія дзяржаўныя і прарэжымныя крыніцы ўбудаваныя ў ядро гэтай сістэмы як пастаянны канал. Беларускі і расійскі дзяржаўны парадак дня супадаюць амаль ва ўсім, акрамя сюжэтаў пра ролю самой Беларусі. Разбіраем па дадзеных корпуса FORESIGHT, графа форвардаў, Narrative Divergence Index і выбаркі TikTok.
Вытворчасць сціскаецца
Мы палічылі пасты 60 прарэжымных Telegram-каналаў па месяцах з 2020 года, усяго 2,18 млн дакументаў, з дэдуплікацыяй па адрасе публікацыі. Адзін канал, які раней уваходзіў у ростар, выключаны як апазіцыйны агрэгатар.
Сегмент нараджаецца ў жніўні 2020 года: за адзін месяц вытворчасць вырастае з 3 776 да 10 797 пастоў. Абсалютны максімум прыпадае на сакавік 2022 года, пачатак поўнамаштабнай вайны, калі каналы выпусцілі 42 598 пастоў. Потым тры гады плато на ўзроўні 32–38 тысяч на месяц і апошні пік у чэрвені 2025 года: 38 518 пастоў.
З чэрвеня 2025 па жнівень 2026 года вытворчасць упала на 27 %, да 28 101 паста на месяц. Склад каналаў за гэты час не змяняўся, таму спад адлюстроўвае паводзіны саміх каналаў, а не змену выбаркі. Ваенны максімум сакавіка 2022 года за чатыры з паловай гады так і не быў перасягнуты.
Крывая паказвае вытворчую магутнасць сегмента, а не яго аўдыторыю. Гэта адрозненне прынцыповае, таму разбярэм яго асобна.
Пасты, прагляды, ахоп
Ахоп (reach) у класічным медыявымярэнні азначае долю мэтавай аўдыторыі, якая хоць бы раз кантактавала з медыя за перыяд. Гэта характарыстыка людзей, і атрымаць яе можна толькі праз панэль: выбарку рэальных людзей, чыё медыяспажыванне фіксуецца. У Беларусі такая панэль ёсць толькі для тэлебачання: mediameter.by вымярае гарадское насельніцтва і 12 тэлеканалаў.
Платформы ведаюць не людзей, а тэхнаметрыю: акаўнты, прылады, сесіі і IP-адрасы. Адзін чалавек можа глядзець з некалькіх акаўнтаў і прылад, адна прылада можа быць агульнай, частку праглядаў даюць боты, а краіну карыстальніка пры масавым выкарыстанні VPN вызначыць немагчыма. Таму для Telegram, TikTok і YouTube ахоп у людзях сёння не вымярае ніхто, уключна з самімі платформамі.
Мы вымяраем дзве іншыя велічыні. Пасты паказваюць вытворчасць: колькі матэрыялаў выпускае сегмент. Прагляды паказваюць кантакты: колькі разоў матэрыялы адкрывалі. Адзін чалавек можа паглядзець відэа дзесяць разоў, адзін пост можа быць адкрыты ў некалькіх каналах праз форварды. Пералічыць кантакты ў людзей без дадзеных пра частату немагчыма.
Таму высновы гэтага тэксту тычацца вытворчасці і кантактаў. Ні тое, ні другое не кажа, колькі беларусаў бачаць гэтую прапаганду і як гэтая лічба змянілася.
Вертыкаль не рухаецца
Скарачэнне вытворчасці можна было б растлумачыць распадам сістэмы. Граф форвардаў паказвае адваротнае.
Мы ўзялі пяць персанальных каналаў прапагандыстаў (Азаронак, Тур, Гігін, Дзермант, Шпакоўскі) і пабудавалі граф іх простых публічных форвардаў: хто каго перасылае. Метад наўмысна просты, ён не залежыць ад інтэрпрэтацыі тэкстаў.
Пяцёра зрабілі 47 173 форварды з 1 322 крыніц. Сетка здаецца шырокай, але калі пакінуць толькі вузлы, якія перасылаюць усе пяцёра без выключэння, іх застанецца 40. На гэтыя 40 вузлоў прыпадае 72 % усіх форвардаў. Гэта ядро сістэмы.
На вяршыні знаходзіцца канал прэс-службы кіраўніка рэжыму «Пул Первого»: 10 236 форвардаў ад пяцёркі, больш за любы іншы вузел. Сам ён амаль нічога не перасылае, форварды складаюць 3,6 % яго ўласных пастоў. Парадак дня вырабляецца тут і размяркоўваецца ўніз.
Пад вяршыняй стаяць дзяржаўныя медыя: «СТВ | Новости» (4 780 форвардаў), ONT NEWS (3 902), NEWS.BY (1 429), БелТА (1 421). У гэтым жа радзе ананімны канал «Жёлтые сливы» з 4 201 форвардам, вышэй за ОНТ: ананімны канал убудаваны ў вертыкаль нароўні з дзяржаўным тэлебачаннем. Наступны пласт утвараюць дзяржаўныя інстытуцыі і сілавыя структуры: Палата прадстаўнікоў, «Белорусский силовик», унутраныя войскі МУС, Міністэрства абароны.
Доля форвардаў ва ўласнай плыні паказвае функцыю кожнага з пяці: у Тура 66 %, у Азаронка 46 %, у Гігіна 44 %, у Дзерманта 36 %, у Шпакоўскага 30 %. Першыя бліжэй да рэтранслятараў, апошнія больш пішуць самі. У ліпені 2026 года мы атрымалі тыя ж долі з дакладнасцю да працэнта. Вытворчасць падае, а размеркаванне роляў застаецца ранейшым.
Граф прыкметна ўзважаны адным удзельнікам: 28 308 з 47 173 форвардаў зрабіў Азаронак. Таму ядро вызначана структурна, па прысутнасці вузла ва ўсіх пяцярых, а не па аб’ёме.
Расійскія крыніцы ў ядры: сігнал FIMI
Дзевяць з сарака вузлоў ядра расійскія: «Соловьёв LIVE» (253 форварды), гісторык Аляксандр Дзюкаў (174), Sputnik Беларусь (127), Ігар Каротчанка (105), агульная стужка Sputnik (91), RT (59), РИА Новости (48), ТАСС (24) і ваенны канал «Mig41» (22).
Па аб’ёме гэта няшмат: 903 форварды, 2,6 % ядра. Значэнне ў іншым. Кожную з гэтых дзевяці крыніц перасылаюць усе пяць беларускіх прапагандыстаў без выключэння. Расійскія дзяржаўныя і прарэжымныя медыя складаюць амаль чвэрць ядра па складзе і прысутнічаюць у кожным з пяці каналаў.
Гэта тыповая карціна замежнага інфармацыйнага маніпулявання і ўмяшання (FIMI) у форме ўстойлівай рэтрансляцыі. Расійскі кантэнт трапляе ў беларускі сегмент не праз асобныя кампаніі, а праз пастаянныя сувязі ўнутры вертыкалі, і па месцы ў структуры знешняя крыніца неадрозная ад унутранай.
Мінск і Масква: адзін парадак дня, чатыры выключэнні
Калі расійскі кантэнт так глыбока ўбудаваны, наколькі супадае сам парадак дня? Для гэтага мы выкарыстоўваем Narrative Divergence Index. Кожны месяц адбіраюцца дзесяць значных падзей. Для кожнай падзеі па корпусе фармулюецца вось паміж дзвюма супрацьлеглымі трактоўкамі, і кожнае медыяасяроддзе атрымлівае пазіцыю на гэтай восі ад 0 да 10. Напрыклад, для абмену ваеннапалоннымі вось гучыць так: «Беларусь як нейтральная гуманітарная пляцоўка з актыўнай міратворчай роляй» (0) супраць «Беларусь як тэхнічны транзітны калідор без самастойнай ролі» (10). Кірунак восі ў кожнай падзеі свой, таму параўноўваюцца не пазіцыі, а разрывы паміж асяроддзямі.
За чэрвень, ліпень і жнівень 2026 года ацэнена 30 падзей. У 24 з іх ёсць пазіцыі і беларускіх, і расійскіх дзяржаўных і прарэжымных медыя. У 17 выпадках з 24 яны разыходзяцца не больш чым на адзін пункт, у 19 не больш чым на два. Сярэдні разрыў 1,7 пункта. Паміж беларускімі дзяржаўнымі і незалежнымі медыя сярэдні разрыў па тых жа падзеях 5,9 пункта, і ў 22 выпадках з 25 ён складае пяць пунктаў і больш. Мяжа ў медыяполі праходзіць паміж дзяржаўным і незалежным сегментам, а не паміж Мінскам і Масквой.
Таму рэдкія разыходжанні асабліва паказальныя. Разрыў у чатыры пункты і больш зафіксаваны ў чатырох падзеях.
- Атака дрона на беларускі аўтобус Мінск–Анапа ў Бранскай вобласці (вось: хто адказны за ўдар). Расійскія дзяржаўныя медыя адназначна называюць атаку тэрактам УСУ супраць мірных грамадзян (1). Беларускія падаюць яе як трагічнае здарэнне, што патрабуе рэакцыі дзяржавы, і адказнасць Украіне наўпрост не прыпісваюць (7). Мінск не прыняў расійскую атрыбуцыю.
- Абмен ваеннапалоннымі 103 на 103 (вось: роля Беларусі). Беларускія медыя прадстаўляюць краіну ініцыятыўнай міратворчай сілай (1). Расійскія апісваюць абмен як планавую працэдуру вяртання сваіх вайскоўцаў, дзе Беларусь толькі месца часовага знаходжання (6).
- Візіт віцэ-старшыні КНР Хань Чжэна (вось: палітычная вага візіту). Для Мінска гэта стратэгічны этап інтэграцыі з канкрэтнымі вынікамі (9). Для Масквы гэта нейтральны дыпламатычны факт у звязцы Расія–Беларусь–Кітай; ТАСС асобна адзначае, што да Мінска госць сустрэўся з Пуціным (5).
- Беларуска-кітайскія вучэнні «Стремительный орёл-2026» (вось: геапалітычная нагрузка). Мінск падае вучэнні як планавую контртэрарыстычную падрыхтоўку (4). Масква ўбудоўвае іх у будаўніцтва еўразійскага блока бяспекі супраць ЗША і НАТА (9).
Усе чатыры разыходжанні тычацца аднаго: ролі і суб’ектнасці самой Беларусі. Мінск павышае ўласны статус (міратворац, стратэгічны партнёр Кітая) або адмаўляецца ад расійскай трактоўкі ўдару па сваіх грамадзянах. Масква гэты статус паніжае або ўбудоўвае беларускія сюжэты ва ўласную блокавую рамку.
Па антызаходніх сюжэтах пазіцыі супадаюць: санкцыі ЕС (8 і 7), нямецкая брыгада ў Літве (8 і 9), папярэджанне Польшчы пра тэракт (0 і 0). Аўтаномія беларускага дзяржаўнага парадку дня існуе, але вузка. Яна праяўляецца там, дзе гаворка ідзе пра месца Беларусі, і не закранае агульную рамку супрацьстаяння з Захадам.
Тры месяцы даюць па 7–9 падзей з абедзвюма пазіцыямі, таму памесячнай дынамікі мы не сцвярджаем.
TikTok: праглядаў менш, аддача з відэа ранейшая
TikTok мы вымералі паўторна амаль праз год пасля папярэдняга замеру. Выбарка за студзень–жнівень 2026 года: 91 905 відэа 215 беларускіх каналаў, 4,58 млрд праглядаў, у сярэднім 573 млн на месяц. Колькасць праглядаў застаецца таго ж парадку, што і год таму.
Месячны аб’ём праглядаў пры гэтым зніжаецца: 667 млн у студзені, 469 млн у жніўні. Частка спаду тлумачыцца метадам. Прагляды назапашаныя на дату збору, і ў студзеньскіх відэа было 243 дні, а ў жнівеньскіх 31. Таму апорны паказчык іншы: медыяна праглядаў на адно відэа, якая амаль не залежыць ад часу назапашвання. За восем месяцаў яна не змянілася: 6 852 у студзені, 6 727 у жніўні. Аддача з аднаго відэа трымаецца, а відэа становіцца менш.
Унутры сегмента расце канцэнтрацыя: 20 каналаў збіраюць 66 % усіх праглядаў, 80 % даюць 37 каналаў, адзін працэнт відэа прыносіць 28,5 % праглядаў.
Ростар з 215 каналаў сабраны ў межах квоты сэрвісу і не вычэрпвае сегмент, таму па колькасці каналаў мы з леташнім замерам не параўноўваем. Высновы будуюцца на медыяне і канцэнтрацыі, якія ад памеру ростару амаль не залежаць.
Платформы мяняюць правілы
Паралельна змянілася асяроддзе. У 2026 годзе YouTube двойчы спыняў каналы беларускіх дзяржаўных медыя. 3 красавіка былі выдаленыя каналы БелТА, СТВ і ОНТ, праз пяць дзён і запасны канал СТВ. 14 верасня выдаленыя канал СТВ падчас прамога эфіру, «Радыё Сталіца», Radio Kultura BY, Першы нацыянальны канал Беларускага радыё і «БЕЛАРУСЬ-РТР | Belarus News» групы СТВ. Праверка з еўрапейскага і турэцкага выхаду паказала аднолькавае паведамленне пра парушэнне ўмоў выкарыстання, гэта значыць спыненне акаўнтаў, а не рэгіянальнае блакаванне.
Верасневая хваля паказала, чаму стратэгія запаснога канала не працуе. «БЕЛАРУСЬ-РТР» пасля красавіцкага блакавання ўзяў на сябе вяшчанне групы СТВ: падвоіў выпуск, у траўні змяніў назву, вырас па падпісчыках з 48 да 134 тысяч і па праглядах у трынаццаць разоў. Правілы YouTube наўпрост забараняюць уладальніку спыненага канала карыстацца іншымі каналамі і лічаць гэта абыходам спынення. Чым паспяхова пераемнік наследуе аўдыторыю, тым больш відавочная сувязь, якая становіцца падставай для наступнага рашэння. Разбор красавіцкай хвалі і верасневай хвалі апублікаваны на FactCheck.LT.
Што змянілася
За год прарэжымнае медыяполе Беларусі стала меншым па вытворчасці і не змянілася па ўладкаванні. Telegram-сегмент выпускае на чвэрць менш пастоў, але вяршыня, пласты і ролі застаюцца на сваіх месцах, а расійскія крыніцы па-ранейшаму ўбудаваныя ў ядро. TikTok захоўвае колькасць праглядаў пры меншай колькасці відэа і рослай канцэнтрацыі. Беларускі дзяржаўны парадак дня амаль цалкам супадае з расійскім і адхіляецца толькі там, дзе гаворка ідзе пра ролю самой Беларусі.
Сцісканне вытворчасці не азначае аслаблення кантролю. Яно азначае, што тая ж вертыкаль працуе меншым аб’ёмам. Колькі людзей яна пры гэтым дасягае, застаецца адкрытым пытаннем, на якое адкрытыя дадзеныя сёння не адказваюць.
Методыка. Памесячны шэраг: 60 прарэжымных Telegram-каналаў, корпус FORESIGHT, дэдуплікацыя па URL, лічацца пасты. Граф форвардаў: простыя публічныя форварды пяці персанальных каналаў (поле forwarded_from), выгрузка верасень 2026 года; ядро вызначана як вузлы, якія форвардзяць усе пяцёра. NDI: для кожнай падзеі вось і пазіцыі медыяасяроддзяў ацэньваюцца моўнай мадэллю па корпусе FORESIGHT, адзін прагон на месяц; у 9 падзеях з 30 адно з асяроддзяў пазначанае як малададзенае; беларуская і расійская групы ўключаюць дзяржаўныя і прарэжымныя медыя паводле класіфікацыі крыніц маніторынгу. TikTok: збор праз Exolyt, студзень–жнівень 2026 года, прагляды назапашаныя на дату збору.
