Другая сістэматычная публікацыя на аснове AI-аналізу 1 603 транскрыптаў пяці дзяржаўных YouTube-каналаў. Доля кантэнту з прыкметамі замежнага інфармацыйнага маніпулявання (FIMI) вырасла з 41,3 працэнта ў студзені да 46,5 працэнта ў лютым.
Навошта гэтае даследаванне
Беларускія дзяржаўныя YouTube-каналы з’яўляюцца адным з ключавых інструментаў распаўсюджвання прапагандысцкага кантэнту на рускамоўную аўдыторыю. Сістэматычны маніторынг іх зместу з’яўляецца задачай не толькі медыядаследчай, але і важнай для бяспекі інфармацыйнай прасторы рэгіёна.
Еўрапейская служба знешніх сувязяў (EEAS) вызначае FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference) як “пераважна не супрацьпраўную мадэль паводзінаў, якая пагражае або мае патэнцыял негатыўна ўплываць на каштоўнасці, працэдуры і палітычныя працэсы” і з’яўляецца “маніпулятыўнай па характары, якая ажыццяўляецца наўмысна і скаардынавана”. Менавіта па гэтай метадалогіі мы ацэньваем кожны прааналізаваны транскрыпт.
Што новага ў другой публікацыі
Студзеньская публікацыя ахапіла 908 відэа і стала пілотным выпускам, у якім была апрабаваная метадалогія аналізу транскрыптаў па структураванай таксанаміі з 20 тэхнік прапаганды і 10 наратыўных катэгорый. У лютым ахоп вырас амаль удвая: 1 603 транскрыпты, апублікаваныя пяццю дзяржаўнымі каналамі. Паралельна быў праведзены візуальны аналіз вокладак (thumbnails), што дазваляе супастаўляць тэкставую і візуальную стратэгіі.
Прыклады: прапаганда высокай рызыкі
Пяць каналаў, пяць роляў
Аналіз пацвярджае, што пяць дзяржаўных YouTube-каналаў функцыянуюць не як незалежныя рэдакцыі, а як элементы адзінай сістэмы з размеркаванымі ролямі.
СБТВ выступае галоўным антызаходнім рупарам з самым высокім паказчыкам FIMI сярод усіх каналаў: 62,6%. Сярэдні бал прапаганды складае 6,21 з 10 (302 відэа за люты).
CTVBY спецыялізуецца на нагнятанні страху. FIMI: 50,9%, сярэдні бал прапаганды: 5,40, 369 відэа. Менавіта на гэтым канале сканцэнтраваны відэа з мільёнамі праглядаў, у загалоўках якіх пераважаюць клічнікі і лексіка пагрозы.
NEWS.BY працуе як гібрыд: антызаходняя позва ў спалучэнні з запалохваннем. FIMI: 48,5%, сярэдні бал прапаганды: 5,36, 237 відэа.
Інфармацыйнае агенцтва БелТА сфакусавана на кульце асобы і апеляцыі да аўтарытэту. FIMI істотна ніжэй: 31,3%, сярэдні бал прапаганды: 4,44, 351 відэа. Лукашэнка згадваецца ў транскрыптах гэтага канала часцей, чым на любым іншым.
Тэлеканал АНТ выконвае ролю “вітрыны аб’ектыўнасці”. Самы нізкае значэнне клікбейту (2,23 з 5) і самая высокая доля нейтральнага тону. FIMI: 41,9%, сярэдні бал прапаганды: 4,97, 344 відэа.
Галоўныя прапагандысцкія тэхнікі
З 1 603 прааналізаваных транскрыптаў найбольш распаўсюджанымі тэхнікамі аказаліся «апеляцыя да аўтарытэту» (520 відэа), «апеляцыя да страху» (358), «эмацыйная маніпуляцыя» (148), «падтасоўка фактаў» (card stacking, 133). Яшчэ ў 47 выпадках зафіксаваная тэхніка “просты чалавек” (plain folks), а ў 29 і 28 выпадках адпаведна “эфект вагона” (bandwagon) і “а што наконт” (whataboutism).
Размеркаванне тэхнік паміж каналамі падкрэслівае падзел роляў. CTVBY і СБТВ лідзіруюць па «апеляцыі да страху» (103 і 87 відэа адпаведна), тады як БелТА і АНТ канцэнтруюцца на «апеляцыі да аўтарытэту» (па 134 відэа ў кожнага).
Геаграфічны таргетынг: каго атакуюць
Аналіз геаграфічных згадак у транскрыптах лютага паказвае, што найбольш часта згаданыя краіны: Расея (552 згадкі), ЗША (495), Украіна (424), Еўразвяз (239) і Польшча (222). Далей ідуць Германія (168), Францыя і Літва (па 148), Кітай (140), Іран (119), Вялікабрытанія (114) і Латвія (93).
Сярод персаналій і арганізацый лідзіруе Аляксандр Лукашэнка (305 згадак), за ім Дональд Трамп (123), НАТА (117), Уладзімір Зяленскі (86) і Уладзімір Пуцін (69). Высокая частата згадак Трампа і Ірана ў лютым тлумачыцца кантэкстам амерыканскіх удараў па Іране, якія актыўна выкарыстоўваліся для прасоўвання наратываў аб агрэсіўнасці Захаду і нестабільнасці сусветнага парадку.
Эмацыйная стратэгія: страх як інструмент
Самы распаўсюджаны эмацыйны тон у лютым: “запалохванне” (fear-inducing), зафіксаваны ў 536 транскрыптах. Другі па частаце: “пазітыўны” (252), далей “патрыятычны” (230), “нейтральны” (197) і “пагардлівы” (210). Суадносіны негатыўных эмацыйных тонаў (запалохванне, агрэсія, пагарда, негатыў) да пазітыўных (пазітыўны, патрыятычны, трыумфальны) складае прыкладна 2:1.
Цікава, што розныя каналы працуюць у розных эмацыйных рэгістрах. СБТВ і CTVBY генеруюць пераважна кантэнт у тоне запалохвання (111 і 165 відэа), тады як БелТА і АНТ часцей выкарыстоўваюць пазітыўны і патрыятычны тон.
FIMI: 46,5% кантэнту з прыкметамі замежнага інфармацыйнага маніпулявання
Доля відэа з індыкатарамі FIMI у лютым склала 46,5%, павялічыўшыся ў параўнанні з 41,3% у студзені. Роскід паміж каналамі значны: ад 62,6% у СБТВ да 31,3% у БелТА. Гэта значыць, што амаль кожны другі транскрыпт змяшчае элементы, якія па метадалогіі EEAS кваліфікуюцца як наўмыснае і скаардынаванае маніпуляванне інфармацыйным асяроддзем.
Узровень рызыкі: 11,7% усіх прааналізаваных відэа атрымалі адзнаку «высокая рызыка», а 5 відэа былі класіфікаваны як «крытычны». Сярод відэа высокай рызыкі пераважаюць ролікі СБТВ (54 відэа) і CTVBY (30 відэа).
Візуальны аналіз: клікбейт і разузгадненне
Паралельна з аналізам транскрыптаў мы правялі візуальны аналіз 1 699 вокладак за люты праз Vision LLM. Сярэдняе значэнне клікбейта па ўсіх каналах склаў 2,9 з 5. Найбольш клікбейтным аказаўся канал CTVBY (3,33), найменш: АНТ (2,23).
Асобны паказчык: разузгадненне паміж тэкстам загалоўка і візуальным зместам вокладкі. У 11% выпадкаў малюнак і загаловак транслююць істотна розныя меседжы. Лідэрамі па разузгадненні сталі БелТА і СБТВ (па 16,6%), што сведчыць аб наўмысным канструяванні клікабельных вокладак, якія не абавязкова адпавядаюць зместу відэа.
Параўнанне лічбавых адбіткаў вокладак (тэхналогія, якая дазваляе знаходзіць візуальна ідэнтычныя выявы) выявіла канвеерную вытворчасць: у СБТВ 7,1% вокладак з’яўляюцца візуальнымі дублікатамі, што паказвае на выкарыстанне шаблонаў для серыйных выпускаў праграм.
Што працуе лепш: прапаганда і прагляды
Аналіз карэляцыі паміж тыпам прапагандысцкай тэхнікі і медыянай праглядаў паказаў нечаканы вынік: тэхніка “просты чалавек” (plain folks) збірае найбольшую медыяну праглядаў (147 458), значна апярэджваючы ўсе астатнія катэгорыі. На другім месцы «нагружаная лексіка» (loaded language, 29 637), далей «казёл адпушчэння» (scapegoating, 23 035) і «дэманізацыя» (20 508).
Гэта важная выснова: найболей эфектыўная прапагандысцкая стратэгія на YouTube апынулася не тая, якая запалохвае ці дэманізуе, а тая, якая стварае выяву «лідара з народа», блізкага і зразумелага гледачу.
Тэхналогія: як уладкованы аналіз
За вынікамі гэтага даследавання варта мультымадальная RAG-сістэма (Retrieval-Augmented Generation), пабудаваная на PostgreSQL з пашырэннем pgvector для семантычнага пошуку. У базе дадзеных на момант публікацыі змяшчаецца больш за 34 000 відэа з поўнымі транскрыптамі, метададзенымі і аналітычнымі разметкамі.
Пайплайн аналізу ўключае некалькі этапаў. Спачатку транскрыпты здабываюцца з базы і праходзяць праз GPT-5-mini з выкарыстаннем структураванага прампта (кодбук v3.0), які класіфікуе кожнае відэа па 20 тэхнікам прапаганды, 10 наратыўным катэгорыям, 8 тыпам эмацыйнага тону, геаграфічнаму таргетынгу. Паралельна вокладкі аналізуюцца асобным Vision LLM пайплайнам (кодбук v2.0), які ацэньвае візуальныя элементы прапаганды, клікбэйты-фактары і крос-мадальная адпаведнасць паміж тэкстам загалоўка і выявай.
Вынікі абодвух пайплайнаў захоўваюцца ў звязаных табліцах, што дазваляе фармуляваць аналітычныя запыты на скрыжаванні мадальнасцяў: напрыклад, «якія візуальныя стратэгіі фрэймінга карэлююць з найвышэйшым узроўнем дэзінфармацыі ў транскрыптах». Выніковыя інтэрактыўныя справаздачы з 17 графікамі і гласарый тэрмінаў генеруюцца аўтаматычна адной камандай для любога месяца.
Параўнанне: студзень і люты
| Паказчык | Студзень 2026 | Люты 2026 |
|---|---|---|
| Відэа прааналізавана | 908 | 1603 |
| Сярэдні бал прапаганды | 5,09/10 | 5,24/10 |
| Доля FIMI | 41,3% | 46,5% |
| Доля высокай рызыкі | 10% | 11,7% |
| Visual objects (вокладкі) | 965 | 1699 |
Рост долі FIMI з 41,3% да 46,5% можа тлумачыцца геапалітычным кантэкстам лютага 2026 года, у прыватнасці актыўным асвятленнем ваенных дзеянняў ЗША супраць Ірана, якое выкарыстоўвалася для прасоўвання антызаходніх наратываў.
Высновы
Лютаўскі аналіз пацвярджае ўстойлівасць выяўленых у студзені заканамернасцей і адначасова фіксуе ўзмацненне прапагандысцкай нагрузкі. Пяць дзяржаўных каналаў працягваюць функцыянаваць як адзіная сістэма з выразным падзелам роляў: ад нагнятання страху (СБТВ, CTVBY) да канструявання “аб’ектыўнай” карцінкі (ОНТ). Амаль кожны другі прааналізаваны транскрыпт змяшчае індыкатары FIMI у тэрміналогіі Еўрапейскага Звяза.
З кожным месяцам назапашваецца масіў звестак, які дазваляе адсочваць не толькі бягучыя трэнды, але і доўгатэрміновыя зрухі ў прапагандысцкіх стратэгіях. Поўная інтэрактыўная справаздача з 17 графікамі даступная па спасылцы, а гласарый тэрмінаў тлумачыць кожную з катэгорый, якія выкарыстоўваюцца ў аналізе, з прыкладамі рэальных відэа з базы дадзеных.
Спасылкі.
Інтэрактыўная справаздача: publication_2026-02_ru.html
Гласарый: glossary_2026-02_be.html
Студзеньская публікацыя: publication_jan2026_ru.html
EEAS аб FIMI: eeas.europa.eu
