Як ток-шоу і «аналітычныя» фарматы легітымізуюць прапаганду на беларускім дзяржаўным YouTube
Канапа, тры «эксперты», спакойны тон, сур’ёзныя твары. Ніводнага крыку. Але кожны тэзіс — прапаганда. Сярод 50 экспертных відэа з propaganda score ≥8 на беларускіх дзяржаўных YouTube-каналах, 78% маюць танальнасць fear_inducing. Яны не крычаць. Яны тлумачаць — чаму вам трэба баяцца. І набіраюць 21,9 мільёна праглядаў.
Раздзел 01
Анатомія фармату: хто гаворыць, як гаворыць, навошта
Экспертныя фарматы беларускіх дзяржаўных СМІ падзяляюцца на тры тыпы — і кожны выконвае сваю функцыю ў прапагандысцкай экасістэме.
|
Opinion (20 відэа)
Маналог «аналітыка». Гледач атрымлівае гатовую выснову, упакаваную ў аўтарытэтную падачу. Самы масавы фармат — і самы незаўважны.
|
Talk-show (16 відэа)
Панэль «экспертаў» абмяркоўвае тэму. Ілюзія дыскусіі пры поўным кансенсусе. Разнастайнасць меркаванняў — ад «дрэнна» да «вельмі дрэнна».
|
Interview (14 відэа)
Адзін госць, адна пазіцыя, нуль контрпытанняў. Вядучы — не журналіст, а мадэратар для трансляцыі тэзісаў.
|
Парадокс ахопу: CTVBY дамінуе з найменшай колькасцю відэа
Дзевяць экспертных відэа CTVBY набралі 15 мільёнаў праглядаў — больш, чым 41 відэа астатніх чатырох каналаў разам. Сакрэт не ў колькасці, а ў фармаце: CTVBY пакуе прапаганду ў кліпападобныя нарэзкі і #Shorts, дзе «эксперт» гаворыць 30 секунд — але гэтыя 30 секунд алгарытмічна прасоўваюцца мільёнам.
Карта танальнасцей: страх гаворыць спакойным голасам
З 50 экспертных відэа з высокім propaganda score 39 (78%) класіфікаваны як fear_inducing. Пры гэтым ніводнае з іх не змяшчае крыку або адкрытай агрэсіі — страх падаецца праз «аналіз», «прагноз» і «экспертную ацэнку». Шэсць відэа выкарыстоўваюць тон contemptuous — халоднае пагарджанне апанентамі. Чатыры — aggressive.
- →78% экспертных відэа з score ≥8 — fear_inducing: страх праз «аналітыку», а не крык
- →Нуль відэа з нейтральным тонам сярод score ≥8 — «аб’ектыўнасць» адсутнічае нават як маскіроўка
- →100% відэа score=9 маюць тон fear_inducing — максімальная прапаганда = максімальны страх
Маска пазітыўнасці: 5 відэа, якія выглядаюць як навіны
Толькі 5 відэа з усяго корпусу спалучаюць высокі propaganda score (7) з пазітыўнай танальнасцю. Усе пяць — пра Лукашэнку: адмена тарыфаў, сяброўства з Расіяй, параўнанне з еўрапейскімі лідарамі. Гэта не памылка класіфікацыі. Гэта другая палова сістэмы: fear-кантэнт стварае пагрозу, «пазітыўныя» эксперты даюць рашэнне — давярай лідару.
Машына ўцягвання: што прымушае людзей лайкаць прапаганду
Відэа Жырыноўскага «З Украінай мы не дамовімся ні пра што» — 3,5 мільёна праглядаў і 70 510 лайкаў. Гэта не проста ахоп. Гэта актыўнае ўхваленне аўдыторыі. Экспертны фармат надае прапагандзе аўтарытэт, які гледач гатовы падзяліць публічна.
- У «эксперта» няма апанента. Ніводнага контрпытання, ніводнай альтэрнатыўнай пазіцыі. Дыскусія — толькі паміж адценнямі адной кропкі погляду.
- Выснова гатова загадзя. «Аналіз» падводзіць да адзінай магчымай высновы. Калі вы ўжо ведаеце, чым скончыцца — гэта не аналіз.
- Спакойны тон пра страшныя рэчы. Ядзерная вайна, крах Захаду, здрада — абмяркоўваюцца як надвор’е. Спакой — не аб’ектыўнасць, а тэхніка.
- Крыніцы — толькі «свае». РИА Новости, Мінабароны РФ, «мае кантакты ў спецслужбах». Незалежных крыніц няма.
- Адзін «эксперт» — на ўсіх каналах. Адны і тыя ж асобы з’яўляюцца на БелТА, СБТВ, ОНТ і NEWS.BY. Гэта не папулярнасць — гэта пул.
Што гэта значыць для грамадзянскай супольнасці
Экспертны фармат — самы небяспечны тып прапаганды. Ён абыходзіць і алгарытмічныя фільтры платформ, і кагнітыўныя фільтры аўдыторыі. Чалавек, які слухае «эксперта», не адчувае, што падвяргаецца ўздзеянню — ён адчувае, што вучыцца.
Для НДА і медыяпедагогаў ключавая задача — дэканструкцыя фармату. Не «гэты эксперт хлусіць», а «вось як уладкаваны гэты фармат: чаму вам паказваюць толькі адзін бок, чаму няма контрпытанняў, чаму высновы гатовы загадзя». Слоўнік наратываў (публікацыя 4) дае канкрэтныя тэхнікі. Гэты матэрыял тлумачыць упакоўку.
