Коратка. Беларуская праўладная прапаганда ў Telegram, YouTube і TikTok уладкаваная як невялікі цэнтр, які піша тэксты, і шырокае кола каналаў, якія паўтараюць іх за хвіліны. Беларусаў у эміграцыі атакуюць пераважна ананімныя каналы і прапагандысты, а не дзяржаўныя СМІ. Найбольшая аўдыторыя ў гэтай сістэмы ў TikTok.
Статус даных. Лічбы папярэднія. Атакі і прыёмы размечаныя двума незалежнымі прачытаннямі моўнай мадэлі, ручная праверка выбаркі працягваецца, таму лічбы па атаках яшчэ могуць змяніцца. Перыяд: студзень–чэрвень 2026 года, для сеткі капіявання студзень–жнівень.
Пяць высноў
- Цэнтр і кола. «СБ. Беларусь сегодня» і БелТА звычайна перадрукоўваюць тэксты канала «Пул Первого», які належыць прэс-пулу кіраўніка рэжыму, праз хвіліну. АНТ і СТБ бяруць тэксты БелТА праз 9–16 хвілін.
- Атакуюць без дзяржаўнага лагатыпа. 91% атакавальных постаў у Telegram пішуць 44 недзяржаўныя каналы. У дзяржаўных СМІ атакі складаюць 0,3% постаў.
- Мэта: эміграцыя цалкам. Часцей за ўсё атакуюць не названых людзей ці рэдакцыі, а ярлыкі «беглые» («уцекачы») і «змагары».
- Кампаніі ідуць за рашэннямі дзяржавы. Пасля таго як ЕГУ 14 красавіка прызналі «экстрэмісцкай арганізацыяй», хваля прайшла па Telegram і YouTube за адзін і той жа тыдзень.
- У TikTok аўдыторыя, і яе купляюць. 133 дзяржаўныя і праўладныя акаўнты сабралі 1,35 млрд праглядаў за студзень–чэрвень. Прагляды сканцэнтраваныя ў нямногіх акаўнтаў, частка з іх атрымана платным прасоўваннем.
Мы сабралі адзін корпус і адзін рэестр актараў для трох платформаў за студзень–чэрвень 2026 года. Вынікі зведзеныя ў пяць слаёў карты: хто каго капіюе, хто каго атакуе, калі, якімі прыёмамі і дзе аўдыторыя.
| Платформа | Што ўвайшло | Аб’ём |
|---|---|---|
| Telegram | Пасты 102 актараў: дзяржаўныя СМІ, міністэрствы, праўладныя каналы і расійскія крыніцы, якія іх жывяць | 238 739 постаў |
| YouTube | Відэа 47 актараў: нацыянальныя тэлеканалы, рэгіянальнае дзяржаўнае ТБ, праўладныя вядучыя | 11 013 размечаных відэа |
| TikTok | Відэа 133 дзяржаўных і праўладных акаўнтаў | 51 872 відэа, 1,35 млрд праглядаў |
Галоўнае слова тут «рэестр». У аднаго актара, напрыклад тэлеканала, бывае канал на YouTube, канал у Telegram і акаўнт у TikTok. Мы звязваем іх уручную і сочым за адным актарам на трох платформах, а не лічым тры не звязаныя між сабой каналы.
У Telegram за гэты час выйшаў 196 721 унікальны тэкст. Прыкладна кожны шосты пост паўтарае тэкст, які апублікаваў і іншы канал рэестра. У TikTok пакуль вымераныя прагляды і платнае прасоўванне; што кажуць самі відэа, пакажа наступны этап.
Хто каго капіюе: цэнтр піша, кола паўтараеНекалькі дзяржаўных акаўнтаў задаюць тэмп, астатнія капіююць іх тэксты за хвіліны. Мы ўзялі ўсе пасты 102 актараў у Telegram за студзень–жнівень: 39 720 тэкстаў апублікавалі два каналы ці больш. Для кожнай копіі вядомая дакладная хвіліна, таму ў кожнай сувязі ёсць кірунак і затрымка.
- У цэнтры «Пул Первого» (@pul_1), канал прэс-пула кіраўніка рэжыму. «СБ. Беларусь сегодня» і БелТА публікуюць яго тэксты з медыяннай затрымкай у адну хвіліну, Рыгор Азаронак праз тры хвіліны.
- БелТА, у сваю чаргу, жывіць тэлебачанне: АНТ бярэ яе тэксты праз 9 хвілін, СТБ праз 16.
- Прэс-служба МУС задае тэксты каналу АМАПу, медыянная затрымка 11 хвілін.
- Канал @nikitin73 служыць уваходам для расійскага кантэнту: праз яго ў сетку трапляюць матэрыялы Sputnik і тэлеканала «Звезда».
- Чатыры каналы «Жёлтые сливы» публікуюць 96–99% агульных тэкстаў у адну і тую ж хвіліну. Мы лічым іх адным актарам: адзін аператар, чатыры назвы.
Мы вымяраем час публікацыі, а не сапраўднасць акаўнтаў. Распаўсюд за адну хвіліну сведчыць пра рэдакцыйную каардынацыю, а не абавязкова пра ботаў. Каналы, клас якіх яшчэ правяраецца, паказаныя на карце без назваў.
Як чытаць карту. Кропка азначае канал, лінія злучае два каналы з агульнымі тэкстамі. Сіні колер: дзяржаўнае СМІ або орган; чырвоны: прапагандыст, які выступае пад сваім імем; зялёны: ананімны або пракрамлёўскі канал. Чорным вылучаны «Пул Первого». Круг азначае беларускае СМІ або чалавека, квадрат міністэрства або ведамства, ромб расійскую або пракрамлёўскую крыніцу. Бурштынавая лінія паказвае перасылку, фіялетавая той самы тэкст, апублікаваны нанова, пункцір павольную сувязь.
Хто каго атакуе: ананімныя каналы супраць эміграцыіАтакуюць пераважна недзяржаўныя каналы, а мэтай становіцца эміграцыя цалкам. За студзень–чэрвень мы знайшлі ў Telegram каля 3 700 унікальных тэкстаў, якія атакуюць беларускіх незалежных актараў: СМІ, арганізацыі, палітыкаў, журналістаў або эміграцыю ў цэлым. Гэта каля 1,9% усіх постаў каналаў карты.
- 91% атакавальных постаў пішуць 44 недзяржаўныя каналы: ананімныя каналы і прапагандысты пад сваімі імёнамі. У праўладных недзяржаўных каналаў атакуюць 4,6% постаў, у нацыянальных дзяржаўных СМІ 0,3%, у міністэрстваў менш за 0,1%.
- Адны толькі «Жёлтые сливы» напісалі 1 783 атакавальныя пасты, амаль палову ўсіх унікальных атакавальных тэкстаў.
- Галоўныя адрасаты не людзі і не арганізацыі, а ярлыкі: «беглые» (2 722 тэксты ад 62 актараў) і «змагары» (2 468). Святлану Ціханоўскую атакуюць 46 актараў у 841 тэксце. Названыя СМІ, НДА і журналісты ідуць далёка ззаду.
- На YouTube карціна падобная: 428 атакавальных відэа з 11 013 размечаных, і ў 68,5% з іх не названы ні адзін чалавек або арганізацыя, толькі ярлык. У Telegram такіх тэкстаў 62,9%.
Кожны пост мадэль прачытала двойчы, незалежна. Атака залічваецца, толькі калі мадэль прыводзіць даслоўную цытату з тэксту. Два прачытанні супадаюць у 96,7% выпадкаў у Telegram і ў 88,1% на YouTube.
Названых журналістаў, экспертаў і актывістаў мы паказваем толькі сумарна, гэта 215 постаў; прыватныя асобы на карту не трапляюць. Хто кіруе каналамі «Жёлтые сливы», мы не сцвярджаем: карта паказвае, што робіць сетка, а аператараў мы называем толькі паводле адкрытых крыніц.
Як чытаць карту. Злева каналы, справа тыя, каго яны атакуюць. Стужка злучае канал з адрасатам; чым яна шырэйшая, тым больш атакавальных постаў. Шэрым паказаныя ўсе астатнія актары разам.
Калі прыходзяць атакі: хвалі ідуць за рашэннямі дзяржавыПікі атак супадаюць на дзвюх платформах і ідуць за рашэннямі дзяржавы. Найбольш заўважныя хвалі: «палітвязні» ў сакавіку, Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт (ЕГУ) у красавіку, Каардынацыйная рада ў траўні.
Выпадак ЕГУ. 14 красавіка Вярхоўны суд Беларусі прызнаў універсітэт «экстрэмісцкай арганізацыяй» (ZOIS). А 14:37 БелТА і АНТ апублікавалі навіну ў адну хвіліну. За гадзіну пра рашэнне напісалі 8 каналаў, да поўначы 18, за тыдзень 24. Дзяржаўныя YouTube-каналы выпусцілі 9 відэа за чатыры дні.
- За красавік у Telegram выйшаў 71 пост пра ЕГУ, а да гэтага было 0–5 на месяц.
- Дзве траціны гэтых тэкстаў дыскрэдытуюць універсітэт, больш за палову апраўдваюць забарону.
- Гэта не капіяванне аднаго тэксту: толькі 18 тэкстаў пра ЕГУ выйшлі на двух каналах і больш, большасць каналаў напісалі свае пасты.
Так выглядае кампанія, якая за некалькі гадзін тлумачыць аўдыторыі рэпрэсіўнае рашэнне. Атакі на адных і тых жа адрасатаў у Telegram і на YouTube ідуць сінхронна: штотыднёвая карэляцыя для ЕГУ 0,92, для Ціханоўскай 0,81, для «палітвязняў» 0,74, для Каардынацыйнай рады 0,54.
Пад хвалямі ёсць пастаянны фон: кожны месяц 1,7–2,1% усіх постаў у Telegram атакуюць незалежных актараў.
Як чытаць карту. Радок азначае адрасата атак, слупок месяц, Telegram ідзе над YouTube. Чым цямнейшая клетка, тым больш атак у гэтым месяцы.
Якімі прыёмамі: мэты адны, наборы прыёмаў розныяДыскрэдытацыя агульная для абедзвюх платформаў, астатняе адрозніваецца: у Telegram распальванне нянавісці і цкаванне, на дзяржаўным YouTube канспіралогія. Кожны атакавальны тэкст мы яшчэ раз размецілі, незалежна, паводле каталога DISARM. Гэты каталог прыёмаў інфармацыйнай маніпуляцыі выкарыстоўваюць інстытуцыі ЕС, таму нашы адзнакі можна параўноўваць з чужымі.
| Прыём DISARM | Што гэта | Telegram, % атакавальных постаў | YouTube, % атакавальных відэа |
|---|---|---|---|
| Распальванне нянавісці | абразы ў адрас цэлых груп | 73 | 39 |
| Дыскрэдытацыя | падрыў даверу да чалавека або арганізацыі | 65 | 86 |
| Цкаванне | масавыя нападкі на названых людзей | 46 | 22 |
| Канспіралагічныя наратывы | апанент як агент на замежныя грошы ў заходняй змове | 13 | 39 |
База: каля 3 700 постаў у Telegram і 428 відэа на YouTube, якія атакуюць беларускага адрасата, студзень–чэрвень 2026 года. Адзін тэкст можа выкарыстоўваць некалькі прыёмаў, таму сума большая за 100%. Кожная адзнака пацверджаная даслоўнай цытатай з тэксту.
Нянавісць там, дзе ніхто не падпісваецца; канспіралогія там, дзе на экране дзяржаўны лагатып. Канспіралогія на YouTube сустракаецца ўтрая часцей, чым у Telegram.
Адзін прыём рухаецца па календары. «Апраўданне дзеянняў», гэта значыць тлумачэнне рэпрэсій, расце ў Telegram з 6,6% атак у студзені да 18,6% у красавіку, у месяц рашэння па ЕГУ.
Самыя цяжкія прыёмы, раскрыццё асабістых даных і заклікі да гвалту, мы адзначаем, але не лічым, пакуль чалавек не пацвердзіць кожны выпадак. Таму лічбаў па іх у гэтым тэксце няма.
TikTok: дзе аўдыторыя і як яе купляюцьНайбольшая аўдыторыя ў праўладнай сістэмы ў TikTok, і прагляды там сканцэнтраваныя ў нямногіх акаўнтаў. Праз Exolyt мы сабралі статыстыку відэа 333 акаўнтаў за студзень–кастрычнік, 133 з іх дзяржаўныя або праўладныя.
- За студзень–чэрвень гэтыя 133 акаўнты апублікавалі 51 872 відэа і сабралі 1,35 млрд праглядаў.
- Прагляды сканцэнтраваныя: за студзень–жнівень на 20 акаўнтаў прыйшлося 69% праглядаў, на 33 з 135 акаўнтаў 80%.
- Аб’ём даюць рэгіёны: 56 раённых і абласных дзяржаўных СМІ публікуюць 58% усіх відэа. Найбольш праглядаў у @ont.life, 179 млн.
- Акаўнты, клас якіх чалавек яшчэ не пацвердзіў, збіраюць 25% праглядаў. Мы паказваем іх без назваў.
- Для параўнання: 77 незалежных і апазіцыйных акаўнтаў з той жа выбаркі сабралі 1,63 млрд праглядаў. Але іх аўдыторыя не толькі ў Беларусі, таму гэта прысутнасць, а не ўплыў.
Група «Чёрные русы» (@cernyerusy), якая заявіла пра адказнасць за пашкоджанне інфраструктуры на латвійскай мяжы ў кастрычніку 2026 года, апублікавала ў TikTok 94 відэа з 1,57 млн праглядаў. Толькі 5 з іх прасоўваліся за грошы, і гэтыя пяць сабралі 87% усіх праглядаў канала. Тыповае (медыяннае) іншае відэа набрала 674 прагляды.
Правілы самога TikTok не дапускаюць палітычны кантэнт да платнага прасоўвання праз Promote (TikTok). Яшчэ адна прыкмета: 37 з 94 відэа апублікаваныя роўна ў нуль секунд хвіліны. Так публікуе таймер; чалавек, які націскае кнопку ўручную, амаль ніколі не трапляе ў гэтую секунду.
Што кажуць самі відэа ў TikTok, мы пакуль не аналізавалі: гэта наступны этап. Прагляды лічацца адзін раз, на момант збору, таму параўноўваць іх можна толькі ўнутры аднаго перыяду. Акаўнты згрупаваныя па актарах, таму перайменаваны акаўнт улічваецца адзін раз.
Як чытаць карту. Акаўнты размешчаныя паводле колькасці праглядаў, колеры тыя ж, што на іншых картах. Пустыя слупкі з подпісам «class under review» азначаюць акаўнты, клас якіх яшчэ не пацверджаны. Подпіс «not named» азначае, што клас вядомы, але імя мы не публікуем. Ніжэй для параўнання паказаныя незалежныя акаўнты ў тым жа маштабе.
Германія: адна з галоўных мэтаўГерманія ўваходзіць у лік краін ЕС, пра якія беларускія дзяржаўныя СМІ пішуць найбольш. Гэтыя лічбы ўзятыя з нашай асобнай штомесячнай серыі пра краіны ЕС у беларускіх дзяржаўных СМІ (сакавік–жнівень 2026 года), а не з пяці слаёў карты.
- У сакавіку, чэрвені і ліпені Германія была другой краінай ЕС па колькасці матэрыялаў пасля Францыі. У жніўні яна апынулася чацвёртай: тэмы мяжы і міграцыі паднялі вышэй Польшчу і Латвію.
- У ліпені пра Германію выйшла 1 212 матэрыялаў. З дзевяці самых прапагандысцкіх вокладак YouTube у гэтым месяцы сем былі пра Германію.
- Расійскія агенцтвы цытуюцца, ТАСС прыкладна ў 150 матэрыялах на месяц, але гэта невялікая доля. Пераважна Мінск гаворыць пра Германію сваім голасам.
- У даных самой карты за студзень–чэрвень Германію атакавалі 21 з 47 дзяржаўных актараў на YouTube, у 358 відэа.
Што пішуць пра Германію, ліпень 2026 года
| Тэма | Доля матэрыялаў пра Германію, % |
|---|---|
| Ваеннае нарошчванне | 26 |
| Унутраныя праблемы | 22 |
| Эканамічны спад | 19 |
| Зброя для Украіны | 10 |
| Гістарычны рэвізіянізм | 7 |
З гэтага складаецца вобраз краіны, якая ўзбройваецца, бяднее і развальваецца. Набор крыніц серыі мяняўся паміж сакавіком і чэрвенем, таму параўноўваць варта месцы краін, а не абсалютныя лічбы.
Што гэта азначае для ЕўропыЗ пяці слаёў карты вынікаюць чатыры практычныя высновы для тых, хто супрацьстаіць інфармацыйным маніпуляцыям у ЕС.
- Сачыць за ананімнымі каналамі, а не толькі за дзяржаўнымі СМІ. Дзевяць з дзесяці атак прыходзяць ад ананімных каналаў і прапагандыстаў, а гэтыя каналы паўтараюць дзяржаўныя акаўнты за хвіліны. Хто сочыць толькі за БелТА і АНТ, прапускае большую частку.
- Лічыць Беларусь самастойнай крыніцай FIMI. Германія і суседнія краіны ўваходзяць у галоўныя мэты наратываў, зробленых у Мінску. Беларусь не толькі рэтранслюе Маскву: расійскі кантэнт уваходзіць праз нямногія дзверы, а большасць атак на эміграцыю пішуць на месцы.
- Вымяраць, што даюць меры супраць прапаганды. Пасля таго як YouTube 3 красавіка выдаліў каналы беларускіх дзяржаўных СМІ, іх 190 відэа на тыдзень на YouTube зніклі. Праз дванаццаць тыдняў выпуск гэтых актараў не вырас ні ў Telegram (з 2 233 да 2 113 постаў на тыдзень, 0,95 адносна кантрольнай групы), ні ў TikTok (са 105 да 108 відэа на тыдзень). Выдаленне скараціла выпуск, а не перанесла яго на іншыя платформы.
- Абменьвацца данымі ў агульных фарматах. Нашы слаі размечаныя паводле DISARM і выгружаюцца ў STIX 2.1. Гэтымі фарматамі ўжо карыстаюцца інстытуцыі ЕС і супольнасць FIMI-ISAC, таму даныя можна адразу загружаць у іх сістэмы.
Усе лічбы ў гэтай публікацыі папярэднія: слаі Telegram і YouTube узятыя з разліку 28 кастрычніка 2026 года, слой TikTok з разліку 2 лістапада.
- Разметка. Атакі і прыёмы размечаныя моўнай мадэллю ў два незалежныя прачытанні, кожная адзнака патрабуе даслоўнай цытаты. Ручная сляпая праверка выбаркі ідзе зараз; менавіта яна дасць выніковую дакладнасць.
- Імёны. Мы называем толькі актараў, чыя прыналежнасць публічная: дзяржаўныя СМІ і органы, прапагандыстаў пад сваімі імёнамі, каналы з адкрытай атрыбуцыяй. Каналы, клас якіх яшчэ правяраецца, паказаныя без назваў. Адзнакі, якія вывела машына, мы не публікуем.
- Абарона людзей. Журналісты, эксперты і актывісты, якіх атакуюць, паказаныя толькі сумарна, цытаты з іх імёнамі закрытыя, прыватныя асобы не называюцца.
- Прагляды, а не ахоп. Платформы лічаць прагляды, а не людзей. Колькі чалавек убачылі гэтыя відэа, па такіх даных даведацца немагчыма.
- Чаго мы не бачым. Закрытыя чаты; змест відэа ў TikTok; уплыў на аўдыторыю. Мы вымяраем, што апублікавана, а не хто гэтаму верыць.
- Далей. Публічная інтэрактыўная версія карты выйдзе пасля ручной праверкі. Наступны этап дадасць змест відэа ў TikTok.
- Belarus designates the European Humanities University as an extremist organisation, ZOIS
- About TikTok Advertising Policies for Promote, TikTok
- Даныя карты: корпус FactCheck.LT, Telegram і YouTube, студзень–чэрвень 2026 года (сетка капіявання студзень–жнівень); TikTok паводле даных Exolyt, збор па кастрычнік 2026 года
